Trong quá trình canh tác cà phê, không ít nhà nông gặp tình trạng đã bón khá nhiều phân nhưng cây vẫn sinh trưởng kém, quả cà phê khi bước vào giai đoạn chín vẫn nhỏ, thậm chí chín sớm.
Nhiều người cho rằng nguyên nhân là do cây thiếu kali và chỉ cần tăng lượng phân kali là có thể giúp quả lớn hơn. Tuy nhiên, quả cà phê phát triển như thế nào không chỉ phụ thuộc vào một loại dinh dưỡng riêng lẻ.
Theo những kinh nghiệm thực tế được chia sẻ trong quá trình chăm sóc cà phê, có thể tập trung xem xét 3 nguyên nhân chính khiến quả cà phê nhỏ và dễ chín sớm, gồm: giống cây, công thức bón phân và tình trạng già cỗi của vườn cà phê.
Điều quan trọng là mỗi vùng sản xuất có điều kiện đất đai, thời tiết và kỹ thuật canh tác khác nhau. Vì vậy, nhà nông cần đối chiếu những nguyên nhân dưới đây với tình hình thực tế tại vườn của mình trước khi điều chỉnh quy trình chăm sóc.
- Giống cà phê có thể là nguyên nhân khiến quả nhỏ
Nguyên nhân đầu tiên cần xem xét là đặc điểm giống.
Tình trạng quả cà phê nhỏ thường có thể gặp ở những vườn sử dụng cây cà phê thực sinh. Do đặc điểm giao phấn và sự phân ly về mặt di truyền, cây thực sinh có thể xuất hiện sự khác biệt khá lớn về đặc tính sinh trưởng, năng suất và kích thước quả giữa các cây.
Trong một vườn có nhiều cây thực sinh, một số cây có thể mang đặc điểm quả nhỏ do đặc tính di truyền của cây.
Ngược lại, đối với những vườn cà phê ghép sử dụng nguồn chồi giống đạt chuẩn, đặc tính giống thường ổn định hơn. Những giống được tuyển chọn làm giống đầu dòng thường có năng suất và kích thước quả tốt hơn.
Vì vậy, nếu một số cây trong vườn có quả nhỏ một cách ổn định qua nhiều vụ, dù đã tăng lượng phân bón nhưng kích thước quả vẫn không cải thiện đáng kể, nhà nông cần xem xét lại nguồn gốc giống và đặc điểm di truyền của cây.
Nói cách khác, nếu quả nhỏ xuất phát từ bản chất của giống thì việc tăng lượng phân bón sẽ không thể thay đổi hoàn toàn đặc điểm vốn có của cây.
- Công thức bón phân không phù hợp có thể ảnh hưởng đến quá trình nuôi quả
Nguyên nhân thứ hai là công thức và tỷ lệ phân bón chưa phù hợp với điều kiện canh tác hiện nay.
Trước đây, nhiều vùng trồng cà phê thường áp dụng cách bón phân theo kinh nghiệm: đầu mùa mưa sử dụng công thức có tỷ lệ đạm tương đối cao, giữa mùa mưa tăng tỷ lệ kali, sau đó tiếp tục sử dụng các công thức có hàm lượng kali cao hơn.
Trong điều kiện sản xuất trước đây, cách làm này có thể phù hợp vì đất còn nhiều chất hữu cơ, lượng mùn trong đất tương đối cao và điều kiện thời tiết thuận lợi hơn.
Khi lượng chất hữu cơ trong đất còn nhiều, đất có khả năng hỗ trợ cung cấp một phần dinh dưỡng cho cây. Tuy nhiên, sau nhiều năm canh tác, đặc biệt tại những diện tích cà phê đã trải qua quá trình tái canh, chất hữu cơ trong đất có thể giảm đáng kể.
Bên cạnh đó, điều kiện thời tiết hiện nay cũng có nhiều thay đổi. Khi nhiệt độ tăng cao, cây cà phê có thể cần lượng dinh dưỡng lớn hơn để duy trì sinh trưởng.
Đạm và kali có vai trò khác nhau trong quá trình sinh trưởng
Một điểm quan trọng cần lưu ý là đạm và kali không có vai trò giống nhau đối với cây cà phê.
Đạm có vai trò quan trọng đối với quá trình sinh trưởng, hình thành tế bào và phát triển chồi, cành. Khi cây được cung cấp đủ đạm, quá trình sinh trưởng sinh dưỡng được thúc đẩy.
Trong khi đó, kali có vai trò quan trọng trong quá trình vận chuyển và điều hòa dinh dưỡng trong cây, đồng thời có liên quan đến quá trình sinh trưởng sinh sản và hình thành hoa.
Do đó, không thể đơn giản cho rằng cứ tăng thật nhiều kali thì quả cà phê sẽ lớn.
Nếu cây đang trong tình trạng sinh trưởng yếu nhưng tỷ lệ kali trong công thức phân được nâng lên quá cao, quá trình phát triển chồi và cành có thể bị hạn chế, khiến cây có biểu hiện chậm phát triển đọt.
Ngược lại, nếu chỉ tăng đạm mà không cân đối với các chất dinh dưỡng khác, cây có thể phát triển mạnh về thân, cành và lá nhưng dễ dẫn đến mất cân đối dinh dưỡng.
Vì vậy, việc bón phân cho cà phê cần hướng tới sự cân đối giữa đạm, lân, kali và các chất dinh dưỡng cần thiết khác, thay vì tập trung quá mức vào một loại phân.
- Cây cà phê già cỗi, bộ rễ suy yếu làm giảm khả năng hấp thụ dinh dưỡng
Nguyên nhân thứ ba là vườn cà phê đã già cỗi.
Khi cây cà phê được khai thác trong thời gian dài, hệ thống rễ cũng dần suy giảm sức sinh trưởng. Đặc biệt, phần rễ tơ và rễ cám – khu vực quan trọng đối với việc hấp thụ nước và chất dinh dưỡng – có thể bị suy giảm về số lượng và phạm vi hoạt động.
Ở cây cà phê còn sung sức, hệ thống rễ tơ phát triển tốt, giúp cây có vùng hấp thụ dinh dưỡng rộng hơn.
Nhưng ở những vườn cà phê già cỗi, rễ tơ và rễ cám có xu hướng suy giảm, làm cho khả năng hấp thụ dinh dưỡng của cây giảm xuống.
Khi đó, dù nhà nông tăng lượng phân bón, cây vẫn có thể không hấp thụ và sử dụng được đầy đủ lượng dinh dưỡng được cung cấp.
Hệ quả có thể hình thành một chuỗi:
Rễ suy yếu → khả năng hấp thụ dinh dưỡng giảm → cây thiếu dinh dưỡng → quả phát triển kém → quả nhỏ.
Vì vậy, đối với những vườn cà phê đã già cỗi, chỉ tăng lượng phân bón chưa chắc là giải pháp hiệu quả. Nhà nông cần quan tâm đồng thời đến đất, bộ rễ và sức sinh trưởng tổng thể của cây.
Vì sao quả cà phê nhỏ thường dễ chín sớm?
Quả cà phê nhỏ và hiện tượng chín sớm có thể liên quan đến tình trạng cây không hấp thụ và sử dụng dinh dưỡng hiệu quả.
Khi khả năng cung cấp dinh dưỡng cho quả bị hạn chế, quá trình sinh trưởng và phát triển của quả không diễn ra thuận lợi. Đặc biệt, nếu quá trình hình thành và phát triển tế bào bị hạn chế, quả có thể không đạt được kích thước tối đa.
Những quả nhỏ cũng có thể bước vào giai đoạn chín sớm hơn so với những quả được cung cấp đầy đủ điều kiện sinh trưởng.
Do đó, khi vườn cà phê xuất hiện đồng thời hai biểu hiện quả nhỏ và chín sớm, nhà nông không nên chỉ tập trung vào việc tăng một loại phân bón mà cần kiểm tra toàn bộ quy trình sản xuất.
Không nên hiểu đơn giản rằng “bón càng nhiều kali thì quả càng lớn”
Một quan niệm khá phổ biến trong sản xuất cà phê là muốn quả to thì phải tăng thật nhiều kali.
Tuy nhiên, kích thước quả không phụ thuộc vào kali đơn thuần.
Để quả từ giai đoạn nhỏ phát triển đến kích thước tối đa, cây cần trải qua quá trình phát triển và phân chia tế bào mạnh. Điều này đòi hỏi cây phải có đủ nguồn dinh dưỡng, trong đó đạm đóng vai trò quan trọng đối với quá trình sinh trưởng tế bào.
Kali cũng rất cần thiết, nhưng vai trò của kali là phối hợp với các chất dinh dưỡng khác, hỗ trợ quá trình vận chuyển và sử dụng dinh dưỡng của cây.
Do đó, mục tiêu của việc bón phân không phải là “đạm càng nhiều” hay “kali càng nhiều”, mà là xây dựng một công thức dinh dưỡng cân đối, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của cây.
Đặc biệt, không nên sử dụng đạm đơn một cách thiếu kiểm soát. Việc cung cấp đạm cần được cân đối với kali và các chất dinh dưỡng khác để tránh làm cây sinh trưởng mất cân đối.
Nhà nông cần kiểm tra gì khi quả cà phê nhỏ?
Khi phát hiện quả cà phê nhỏ hoặc chín sớm, có thể lần lượt kiểm tra những yếu tố sau:
Nguồn gốc và đặc điểm giống: Cây thực sinh hay cây ghép? Giống có ổn định không?
Tình trạng đất: Hàm lượng hữu cơ và độ phì của đất còn tốt hay đã suy giảm?
Công thức phân bón: Tỷ lệ đạm, lân và kali có phù hợp với giai đoạn sinh trưởng hay không?
Điều kiện thời tiết: Nhiệt độ và lượng mưa có thay đổi so với những năm trước không?
Tuổi và sức sinh trưởng của vườn: Cây còn sung sức hay đã bước vào giai đoạn già cỗi?
Hệ thống rễ: Rễ tơ, rễ cám còn phát triển tốt và có khả năng hấp thụ dinh dưỡng hay không?
Chỉ khi xác định được nguyên nhân chính, nhà nông mới có thể đưa ra biện pháp điều chỉnh phù hợp.
Kết luận
Quả cà phê nhỏ và chín sớm không nhất thiết là do thiếu kali.
Ba nhóm nguyên nhân quan trọng cần được xem xét là đặc điểm giống, công thức bón phân và tình trạng già cỗi của cây cũng như hệ thống rễ.
Trong điều kiện sản xuất hiện nay, việc áp dụng nguyên xi những công thức bón phân được sử dụng từ nhiều năm trước có thể không còn phù hợp với tất cả các vùng trồng.
Nhà nông cần dựa trên điều kiện thực tế của từng vườn để điều chỉnh phương pháp chăm sóc, đặc biệt là cân đối dinh dưỡng, cải thiện điều kiện đất và duy trì hệ thống rễ khỏe mạnh.
Đối với những vườn cà phê già cỗi, mục tiêu không chỉ là tăng lượng phân bón mà quan trọng hơn là phục hồi sức sinh trưởng của cây và khả năng hấp thụ dinh dưỡng của bộ rễ.
Khi cây khỏe, rễ hoạt động tốt và dinh dưỡng được cung cấp cân đối, cây sẽ có điều kiện tốt hơn để nuôi quả, giúp quả phát triển đồng đều và hạn chế tình trạng quả nhỏ, chín sớm.
