Nhiều người trồng cà phê thường tiến hành tỉa lá, bấm ngọn hoặc cắt cành trong giai đoạn quả đang phát triển. Tuy nhiên, nếu thực hiện không đúng thời điểm hoặc cắt quá nhiều, cây không những không tập trung dinh dưỡng cho quả mà còn có thể khiến quả nhỏ, cành suy yếu, thậm chí làm giảm đáng kể năng suất.
Dưới đây là một số kinh nghiệm thực tế về cách tỉa cành và tỉa lá cà phê trong giai đoạn nuôi quả.
- Không nên cắt cành, bấm ngọn quá sớm khi quả đang lớn
Đây là thời điểm quả cà phê đang bước vào giai đoạn phát triển mạnh và cần rất nhiều nước cùng dinh dưỡng để nuôi quả.
Nhiều người cho rằng cắt ngọn sớm sẽ giúp cây tập trung dinh dưỡng vào quả. Tuy nhiên, thực tế không hoàn toàn như vậy.
Nếu cắt cành hoặc bấm ngọn quá sát trong giai đoạn này, khả năng vận chuyển dinh dưỡng lên quả sẽ bị ảnh hưởng, dẫn đến nhiều hậu quả như:
Quả phát triển chậm.
Hạt nhỏ, lép.
Cành dễ bị khô hoặc chết dần từ đầu cành.
Năng suất và chất lượng hạt giảm.
- Lá là “nhà máy sản xuất dinh dưỡng” của cây cà phê
Lá thực hiện quá trình quang hợp để tạo ra chất dinh dưỡng, sau đó vận chuyển đến nuôi quả.
Những lá nên tỉa
Chỉ nên tỉa:
Lá già.
Lá vàng.
Lá đã già cỗi và sắp rụng.
Lá bị sâu bệnh.
Những lá này gần như đã hoàn thành chức năng của mình nên có thể loại bỏ.
Việc tỉa lá già còn giúp:
Tăng độ thông thoáng cho tán cây.
Giúp ánh sáng chiếu xuống các tầng cành phía dưới.
Giảm độ ẩm trong tán cây, hạn chế sâu bệnh.
Những lá không nên tỉa
Các lá còn xanh, khỏe mạnh, đặc biệt là lá ở đầu cành, tuyệt đối nên giữ lại.
Đây chính là nguồn tạo dinh dưỡng chính để nuôi quả.
Nếu cắt bỏ toàn bộ các lá xanh này, cây sẽ:
Giảm khả năng quang hợp.
Thiếu dinh dưỡng nuôi quả.
Quả dễ bị lép, nhỏ.
Chất lượng và trọng lượng hạt giảm đáng kể.
- Không nên cắt ngọn quá sát chùm quả
Nhiều người có thói quen cắt ngay sau chùm quả cuối cùng trên cành. Đây là cách làm không được khuyến khích.
Đặc biệt đối với những cành:
Có nhiều quả.
Cành nhỏ, sức sinh trưởng yếu.
Nếu cắt quá sát chùm quả, cây rất dễ gặp các hiện tượng sau:
Đầu cành khô dần rồi chết ngược vào phía trong.
Quả không tiếp tục lớn.
Hạt nhỏ, nhẹ cân.
Dễ rụng quả trước khi thu hoạch.
Ngay cả khi cành không chết, chất lượng quả cũng sẽ giảm rõ rệt.
- Cách bấm ngọn đúng
Nếu cần hạn chế cành tiếp tục vươn dài, chỉ nên bấm nhẹ phần ngọn.
Khuyến nghị:
Giữ lại khoảng 15–20 cm đầu cành.
Tương đương khoảng 4–5 cặp lá.
Việc giữ lại đoạn đầu cành này sẽ giúp:
Duy trì dòng vận chuyển nước và dinh dưỡng.
Giữ khả năng quang hợp.
Đảm bảo quả tiếp tục phát triển bình thường.
Không nên cắt sát ngay phía sau chùm quả.
- Những cành yếu không nên bấm ngọn
Không phải cành nào cũng có thể cắt.
Đối với những cành:
Nhỏ và yếu.
Mang nhiều quả.
Sinh trưởng kém.
Bị sâu bệnh hoặc đang phục hồi.
Thì không nên bấm ngọn.
Bởi vì những cành này vốn đã có khả năng vận chuyển dinh dưỡng hạn chế. Nếu tiếp tục cắt bỏ phần ngọn, lượng dinh dưỡng cung cấp cho quả sẽ giảm mạnh.
Hậu quả có thể là:
Quả phát triển chậm.
Quả bị lép.
Rụng quả giữa vụ.
Cành suy yếu nhanh hơn.
Vì vậy, với các cành yếu, nên giữ nguyên đầu cành để tiếp tục nuôi quả.
- Cành khỏe có thể bấm ngọn hợp lý
Đối với những cành:
To và khỏe.
Sinh trưởng mạnh.
Gỗ đã cứng.
Có thể bấm bớt phần ngọn non để hạn chế cây phát triển quá dài.
Tuy nhiên vẫn cần:
Giữ lại khoảng 15–20 cm đầu cành.
Không cắt quá sát.
Mục tiêu là hạn chế sinh trưởng sinh dưỡng nhưng vẫn đảm bảo đủ lá để nuôi quả.
- Nên dùng kéo cắt cành thay vì bẻ bằng tay
Không nên dùng tay bẻ lá hoặc bẻ cành.
Việc này rất dễ:
Làm rụng quả non.
Gây trầy xước cuống quả.
Tạo vết thương cho cây và tăng nguy cơ nhiễm bệnh.
Nên sử dụng kéo cắt cành sắc và sạch để vết cắt gọn, giúp cây nhanh hồi phục và hạn chế tổn thương.
- Tăng độ thông thoáng cho tán cây quan trọng hơn việc tỉa quá nhiều lá
Nếu có thời gian chăm sóc vườn, người trồng nên ưu tiên:
Loại bỏ những cành già, cành khô.
Tỉa bớt cành mọc chen chúc trong tán.
Cắt bỏ những cành không mang quả.
Dọn bớt những cành thấp sát mặt đất làm cản trở lưu thông không khí.
Việc này giúp:
Tăng khả năng thông gió và nhận ánh sáng.
Giảm độ ẩm trong tán cây.
Hạn chế sâu bệnh phát sinh.
Giúp cây khỏe mạnh hơn trong suốt thời gian nuôi quả.
Điều quan trọng là không nên cắt bỏ toàn bộ lá xanh, vì đây là bộ phận cung cấp phần lớn dinh dưỡng cho quả.
- Mỗi loại cành cần có cách xử lý khác nhau
Những cành có thể cắt hoặc bấm
✔ Cành khỏe, sinh trưởng mạnh.
✔ Cành vượt phát triển quá dài.
✔ Cành không mang quả.
✔ Lá già, lá vàng và lá bị sâu bệnh.
Những cành không nên cắt
✘ Cành nhỏ, yếu nhưng mang nhiều quả.
✘ Cành đang nuôi các chùm quả lớn.
✘ Phần lá xanh khỏe ở đầu cành.
✘ Đầu cành nằm sát các chùm quả.
Đối với những cành này, nếu cắt quá sớm sẽ làm giảm khả năng vận chuyển nước và dinh dưỡng, khiến quả nhỏ, lép hoặc rụng trước khi thu hoạch.
- Kết luận
Việc tỉa cành và bấm ngọn trên cây cà phê không phải là cắt càng nhiều càng tốt, mà cần dựa vào sức sinh trưởng của cây, độ khỏe của từng cành và giai đoạn phát triển của quả.
Trong thời kỳ quả đang lớn, nguyên tắc quan trọng nhất là:
Không bấm ngọn quá sớm hoặc quá sát chùm quả.
Chỉ tỉa lá già, lá vàng và lá sâu bệnh.
Khi bấm ngọn, nên giữ lại khoảng 15–20 cm đầu cành, tương đương 4–5 cặp lá.
Không bấm ngọn đối với những cành yếu hoặc cành mang nhiều quả.
Luôn sử dụng kéo cắt cành sắc và sạch thay vì bẻ bằng tay.
Ưu tiên tỉa cành để tạo độ thông thoáng cho tán cây hơn là tỉa quá nhiều lá xanh.
Thực hiện đúng kỹ thuật sẽ giúp cây duy trì khả năng quang hợp, bảo đảm quá trình vận chuyển dinh dưỡng đến quả, hạn chế hiện tượng khô cành, rụng quả và lép hạt.
Quản lý tán cây hợp lý không chỉ giúp quả phát triển đồng đều, nâng cao năng suất và chất lượng hạt cà phê trong vụ hiện tại mà còn tạo nền tảng cho cây phục hồi tốt, ra hoa và đậu quả hiệu quả ở vụ tiếp theo.
