Trong nhiều thập kỷ, Ethiopia luôn được coi là thủ phủ cà phê của châu Phi với những hạt Arabica danh tiếng và truyền thống cà phê lâu đời. Nhưng một sự thay đổi đang diễn ra âm thầm: Uganda – người hàng xóm phía tây – đã vượt lên, trở thành nước xuất khẩu cà phê lớn nhất châu lục.
Thành tích ấn tượng
Tháng 5/2025, Uganda xuất khẩu hơn 47.600 tấn cà phê, đạt doanh thu 243 triệu USD – cao nhất từ trước đến nay. Trong vòng 12 tháng, quốc gia này xuất khẩu hơn 7,1 triệu bao (loại 60 kg), thu về gần 2 tỷ USD. Với con số này, Uganda đã vượt qua Ethiopia về sản lượng xuất khẩu trong cùng kỳ.
Châu Âu là thị trường tiêu thụ lớn nhất của Uganda, chiếm 67% lượng xuất khẩu, trong đó riêng Italy đã chiếm tới 39%. Ngoài ra, cà phê Uganda còn được tiêu thụ mạnh ở châu Á và các nước châu Phi lân cận.
Bí quyết thành công: đầu tư lâu dài và chính sách thông minh
Không phải ngẫu nhiên Uganda đạt được thành tựu này. Thành công đến từ một chiến lược dài hạn bắt đầu từ năm 2013, khi chính phủ triển khai chương trình trồng lại cà phê trên toàn quốc. Nông dân được cấp miễn phí cây giống, được hướng dẫn qua radio, TV, internet và có sự tham gia của các tổ chức truyền thống như các vương quốc và hội thánh.
Ngoài ra, giá cà phê thế giới liên tục tăng từ năm 2013 đến 2024 đã giúp nông dân có lợi nhuận cao hơn, bán hàng nhanh hơn, tạo động lực lớn cho sản xuất.
Tập trung vào chất lượng và chế biến
Uganda không chỉ tăng sản lượng mà còn nâng cao chất lượng. Các doanh nghiệp cà phê tại đây đầu tư vào chế biến, rang xay, và đào tạo kỹ thuật. Tại triển lãm cà phê quốc tế ở Geneva năm 2025, gian hàng của Uganda thu hút đông đảo khách tham quan. Một thỏa thuận lớn cũng được ký kết giữa Liên đoàn Cà phê Uganda và tập đoàn thương mại cà phê Sucafina toàn cầu.
Đáng chú ý, Uganda sản xuất cả Robusta lẫn Arabica – loại cà phê được ưa chuộng trong phân khúc đặc sản. Nhờ đó, nước này cung cấp đa dạng chủng loại và hương vị, từ cà phê chế biến ướt, khô đến honey.
Không ngừng cải tiến và hướng tới bền vững
Uganda hiện đang đi đầu châu Phi trong việc đáp ứng các quy định khắt khe của thị trường châu Âu như chống phá rừng (EUDR) và truy xuất nguồn gốc. Quốc gia này đang xây dựng hệ thống dữ liệu mở, giúp theo dõi nông trại và sản lượng, hướng tới phát triển chuỗi cung ứng minh bạch và hiện đại.
Ngoài ra, Uganda cũng đầu tư vào mô hình kinh tế tuần hoàn, tận dụng phụ phẩm cà phê để giảm rác thải và tăng hiệu quả kinh tế. Các sáng kiến này không chỉ thu hút sự quan tâm của các nhà mua hàng quốc tế mà còn truyền cảm hứng cho nhiều nước khác tại châu Phi.
Lời nhắc nhở cho Ethiopia và các nước láng giềng
Dù Ethiopia vẫn nổi tiếng là cái nôi của cà phê và giữ được sự đa dạng giống quý hiếm, ngành cà phê nước này đang gặp khó khăn do bất ổn chính trị, tắc nghẽn xuất khẩu và thủ tục hành chính rườm rà. Các chuyên gia cảnh báo rằng nếu không cải cách mạnh mẽ, Ethiopia có thể dần mất thị phần vào tay Uganda và các đối thủ mới nổi khác như Rwanda, Kenya hay Tanzania.
Cà phê – chiến lược quốc gia của Uganda
Với Uganda, cà phê không chỉ là một loại hàng hóa xuất khẩu – đó là chiến lược kinh tế quốc gia. Việc tăng sản lượng, cải thiện chất lượng và mở rộng thị trường giúp tạo việc làm, nâng cao thu nhập nông dân và thích ứng với biến đổi khí hậu. Chính phủ nước này đang đặt cược vào cà phê để thúc đẩy tăng trưởng – và cho đến nay, nước đi này đang phát huy hiệu quả.
