Trong những năm gần đây, Thượng Hải nổi lên như một trong những thị trường cà phê phát triển nhanh và đa dạng nhất châu Á. Tại đây, cà phê không còn đơn thuần là một loại đồ uống phục vụ nhu cầu hàng ngày mà đang trở thành một phần của đời sống đô thị, văn hóa tiêu dùng và ngành công nghiệp dịch vụ.
Sự thay đổi này có thể nhìn thấy rõ qua tốc độ gia tăng số lượng quán cà phê. Khoảng bốn năm trước, Thượng Hải từng gây chú ý trên thị trường quốc tế khi có 7.857 quán cà phê, vượt qua nhiều thành phố nổi tiếng như New York, London và Tokyo về số lượng cửa hàng.
Đến năm gần đây, số lượng quán cà phê tại thành phố đã vượt 10.000 cửa hàng. Với dân số hơn 20 triệu người, mật độ này tương đương khoảng một quán cà phê phục vụ 2.000 cư dân.
Quan trọng hơn, nhu cầu tiêu dùng cũng đang tăng nhanh. Theo China Urban Coffee Development Report, một người dân Thượng Hải tiêu thụ trung bình khoảng 106 tách cà phê mỗi năm, trong khi mức trung bình của Trung Quốc chỉ khoảng 29 tách.
Những con số trên cho thấy cà phê đã trở thành một thị trường tiêu dùng đáng kể tại Thượng Hải. Tuy nhiên, điều đáng chú ý hơn nằm ở sự thay đổi trong cách người dân uống cà phê và cách doanh nghiệp xây dựng mô hình kinh doanh.
Specialty coffee đang mở rộng tại Thượng Hải
Thị trường cà phê Thượng Hải không chỉ được thúc đẩy bởi các chuỗi cửa hàng lớn.
Khoảng 18% số quán cà phê tại thành phố thuộc phân khúc specialty coffee, cho thấy nhu cầu đối với sản phẩm có chất lượng cao, nguồn gốc rõ ràng và phương pháp pha chế chuyên nghiệp đang ngày càng rõ nét.
Các quán cà phê độc lập cũng đang tìm kiếm những hướng đi riêng thay vì cạnh tranh trực tiếp bằng giá. Nguồn gốc hạt, quy trình rang, phương pháp pha chế và trải nghiệm tại cửa hàng trở thành những yếu tố giúp thương hiệu tạo sự khác biệt.
Một số mô hình cao cấp thậm chí hướng đến nhóm khách hàng sẵn sàng chi hàng nghìn nhân dân tệ cho những sản phẩm cà phê thủ công đặc biệt, sử dụng các loại hạt single-origin có giá trị cao.
Điều này cho thấy thị trường đang dần hình thành nhiều tầng khách hàng khác nhau, từ nhóm ưu tiên giá thấp và sự tiện lợi cho đến nhóm quan tâm sâu hơn đến chất lượng và trải nghiệm cà phê.
Giao hàng trở thành một phần quan trọng của thị trường
Một trong những đặc điểm nổi bật của thị trường cà phê Thượng Hải là sự phát triển mạnh của dịch vụ giao hàng theo yêu cầu.
Trong năm gần đây, doanh thu từ hoạt động giao cà phê tại Thượng Hải đạt khoảng 260 triệu USD, cao hơn đáng kể so với Bắc Kinh. Khoảng 42% đơn hàng tập trung vào thời điểm buổi trưa, phản ánh nhu cầu lớn từ nhân viên văn phòng và người tiêu dùng đô thị.
Mô hình này tạo ra một sự thay đổi đáng kể trong hoạt động kinh doanh của quán cà phê.
Một cửa hàng hiện không nhất thiết phải phụ thuộc hoàn toàn vào lượng khách ngồi tại chỗ. Đơn hàng trực tuyến, giao hàng nhanh và các nền tảng kỹ thuật số đã trở thành một phần trong hệ thống vận hành.
Tuy nhiên, điều đó không khiến không gian quán cà phê mất đi vai trò.
Ngược lại, nhiều cửa hàng đang được sử dụng như một không gian giao tiếp xã hội, nơi khách hàng gặp bạn bè, làm việc, trò chuyện hoặc chụp ảnh.
Theo các khảo sát về hành vi tiêu dùng cà phê tại Thượng Hải, khoảng 75% người được hỏi thường xuyên đến quán để mua cà phê, trong khi 62% cho biết họ đến quán để gặp gỡ và giao lưu.
“Check-in” trở thành công cụ marketing mới
Sự phát triển của mạng xã hội cũng làm thay đổi cách các quán cà phê tiếp cận khách hàng.
Một cửa hàng có thiết kế đặc biệt, sản phẩm theo mùa hoặc món uống phiên bản giới hạn có thể nhanh chóng trở thành địa điểm được chia sẻ trên các nền tảng xã hội.
Vì vậy, nhiều thương hiệu bắt đầu đầu tư vào trải nghiệm có khả năng tạo nội dung, thay vì chỉ tập trung vào đồ uống.
Các hình thức hợp tác giữa cà phê và thương hiệu thời trang, IP, phim ảnh, nghệ thuật hoặc các sản phẩm tiêu dùng khác ngày càng phổ biến.
Tuy nhiên, marketing chỉ có thể thu hút khách hàng trong ngắn hạn. Để tạo ra lượng khách ổn định, doanh nghiệp vẫn cần duy trì chất lượng đồ uống, mức giá phù hợp và trải nghiệm nhất quán tại cửa hàng.
Cuộc cạnh tranh về giá đang thay đổi
Thị trường cà phê Trung Quốc từng trải qua giai đoạn cạnh tranh giá rất mạnh.
Trong giai đoạn 2023–2024, các thương hiệu như Luckin Coffee và Cotti Coffee liên tục đưa ra chương trình giảm giá. Mức giá khoảng 9,9 nhân dân tệ cho một số loại đồ uống trở nên quen thuộc với người tiêu dùng.
Chiến lược này giúp cà phê tiếp cận được nhiều khách hàng hơn, đồng thời làm thay đổi kỳ vọng của người tiêu dùng về mức giá của một ly cà phê.
Từ năm 2025, thị trường bắt đầu xuất hiện dấu hiệu điều chỉnh. Một số thương hiệu giảm tần suất khuyến mại và giảm mức độ phụ thuộc vào chiến lược giá cực thấp.
Tuy nhiên, phân khúc giá rẻ vẫn tồn tại. Một số thương hiệu thậm chí đưa ra mức giá chỉ vài nhân dân tệ cho một ly Americano.
Trong khi đó, các thương hiệu cao cấp như Starbucks, Peet’s và M Stand vẫn duy trì định vị giá riêng.
Sự khác biệt này đang khiến thị trường cà phê Thượng Hải ngày càng phân hóa rõ ràng: một bên tập trung vào giá cả và tốc độ, bên còn lại chú trọng chất lượng, thương hiệu và trải nghiệm.
Chuỗi lớn và quán độc lập cùng tồn tại
Mặc dù cạnh tranh ngày càng gay gắt, các chuỗi cà phê lớn vẫn có mạng lưới cửa hàng rất rộng tại Thượng Hải.
Luckin Coffee hiện có hơn 1.600 cửa hàng trong thành phố. Starbucks có hơn 1.100 cửa hàng, trong khi thương hiệu nội địa Manner cũng đã xây dựng mạng lưới khoảng 900 cửa hàng.
Bên cạnh các thương hiệu Trung Quốc, những doanh nghiệp quốc tế cũng tiếp tục tìm kiếm cơ hội tại thị trường này.
Thương hiệu cà phê Ý Lavazza đã mở rộng hoạt động tại Trung Quốc và từng khai trương một cửa hàng flagship tại Thượng Hải. illycaffè cũng đã có mặt tại thành phố từ đầu những năm 2000 và phát triển hoạt động đào tạo thông qua Università del Caffè.
Trong khi đó, các quán specialty coffee độc lập đang tạo ra một thị trường khác biệt bằng cách tập trung vào nguồn gốc hạt, kỹ thuật rang và phương pháp pha chế.
Khi cà phê gặp văn hóa trà Trung Quốc
Một đặc điểm thú vị của thị trường Thượng Hải là người tiêu dùng không nhất thiết phải lựa chọn giữa trà và cà phê.
Hai loại đồ uống đang ngày càng được kết hợp với nhau.
Các thương hiệu cà phê đưa hương vị trà vào thực đơn, trong khi những doanh nghiệp vốn nổi tiếng với trà cũng bắt đầu bán cà phê.
Ngoài ra, các nguyên liệu truyền thống như hoa mộc quế, mơ muối, sữa gạo và một số thành phần thảo dược đang được sử dụng để tạo ra các sản phẩm mới.
Đây là một ví dụ rõ ràng về cách các thương hiệu quốc tế và nội địa điều chỉnh sản phẩm theo khẩu vị địa phương.
Thay vì sao chép hoàn toàn văn hóa cà phê phương Tây, thị trường Trung Quốc đang hình thành một phong cách riêng, kết hợp giữa cà phê hiện đại và văn hóa đồ uống truyền thống.
“Coffee+” mở rộng không gian kinh doanh
Cà phê tại Thượng Hải cũng đang vượt ra ngoài phạm vi của một cửa hàng đồ uống.
Các lễ hội, triển lãm và sự kiện văn hóa ngày càng sử dụng cà phê như một phần của trải nghiệm. Những sự kiện như Shanghai International Coffee Culture Festival giúp kết nối thương hiệu với người tiêu dùng, nhà rang xay và các doanh nghiệp trong ngành.
Mô hình Coffee+ cũng được nhiều thương hiệu lifestyle áp dụng.
Một số thương hiệu như Tiffany, Ralph Lauren và Brompton đã đưa café vào không gian bán lẻ của mình. Mục tiêu là tạo thêm một điểm tương tác với khách hàng và biến hoạt động mua sắm thành một trải nghiệm phong phú hơn.
Với mô hình này, cà phê trở thành một công cụ xây dựng thương hiệu chứ không chỉ là một sản phẩm được bán trực tiếp.
Thượng Hải giữ vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng cà phê
Sự phát triển của ngành cà phê tại Thượng Hải không chỉ đến từ nhu cầu tiêu dùng.
Thành phố còn giữ vị trí quan trọng trong hoạt động nhập khẩu và phân phối cà phê của Trung Quốc.
Cảng Thượng Hải chiếm khoảng 28% tổng giá trị nhập khẩu cà phê nhân xanh của Trung Quốc. Thành phố cũng sở hữu Shanghai Hongqiao International Coffee Harbour, một trung tâm chuyên biệt phục vụ hoạt động nhập khẩu và phân phối cà phê.
Xung quanh thị trường này đã hình thành một mạng lưới doanh nghiệp gồm nhà nhập khẩu, thương nhân, đơn vị logistics, nhà sản xuất thiết bị, nhà rang xay và nhà phân phối.
Nhờ vậy, Thượng Hải không chỉ là nơi tiêu thụ cà phê mà còn là một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị của ngành cà phê Trung Quốc.
Kunshan nổi lên như một trung tâm rang xay của Hoa Đông
Không xa Thượng Hải, Kunshan thuộc tỉnh Giang Tô cũng đang đóng vai trò ngày càng lớn trong ngành cà phê.
Thành phố này đã phát triển thành một trung tâm rang xay và chế biến cà phê quan trọng của khu vực Hoa Đông, với công suất được báo cáo vượt 180.000 tấn mỗi năm.
Năm 2023, Asia-Pacific Green Coffee Bean Distribution Centre được đưa vào hoạt động. Cơ sở này được xây dựng nhằm cung cấp điều kiện bảo quản chuyên nghiệp cho cà phê nhân xanh, bao gồm kiểm soát nhiệt độ và độ ẩm.
Hơn 40 doanh nghiệp cà phê quốc tế đã có hoạt động tại Kunshan, trong đó có những thương hiệu lớn như Starbucks và Luckin Coffee.
Sự tập trung của các doanh nghiệp đã giúp hình thành một cụm công nghiệp bao gồm nhiều khâu từ giao dịch cà phê nhân xanh, rang xay, đóng gói đến phân phối.
Ngành cà phê Trung Quốc đang bước sang giai đoạn mới
Câu chuyện của Thượng Hải phản ánh một xu hướng rộng hơn đang diễn ra tại Trung Quốc.
Thị trường không còn chỉ tập trung vào việc mở thêm cửa hàng hoặc đưa ra mức giá thấp hơn đối thủ. Các doanh nghiệp ngày càng quan tâm đến chất lượng cà phê, nguồn gốc nguyên liệu, trải nghiệm khách hàng, đổi mới sản phẩm và xây dựng thương hiệu.
Cùng lúc đó, cà phê đang được kết nối với nhiều lĩnh vực khác như trà, thời trang, văn hóa, giải trí, sự kiện và thương mại bán lẻ.
Đối với các nhà rang xay, nhà nhập khẩu và thương hiệu cà phê quốc tế, sự phát triển của Thượng Hải cho thấy thị trường Trung Quốc đang trở nên đa dạng hơn cả về sản phẩm, phân khúc khách hàng và mô hình kinh doanh.
Từ một loại đồ uống mang tính quốc tế, cà phê đang dần được bản địa hóa để phù hợp với khẩu vị và lối sống của người tiêu dùng Trung Quốc. Thượng Hải, với mạng lưới cửa hàng dày đặc, hệ thống logistics và nhập khẩu phát triển cùng cộng đồng specialty coffee ngày càng lớn, đang trở thành một trong những điểm quan sát quan trọng đối với sự phát triển của ngành cà phê châu Á.
