Trong vài năm gần đây, nếu bạn thường xuyên đặt đồ uống qua app, có thể dễ dàng nhận ra một điều thú vị: giá một ly cà phê, đặc biệt là cà phê đen đá (Americano), đôi khi còn thấp hơn cả một chai nước khoáng “cao cấp”. Chỉ với các mã giảm giá, một ly cà phê có thể chưa tới 10 tệ, trong khi một chai nước đóng chai có thiết kế đẹp, nhấn mạnh nguồn gốc tự nhiên lại có giá cao hơn.
Hiện tượng này phản ánh một sự thay đổi lớn trong ngành cà phê tại Trung Quốc.
Cà phê từ “phong cách sống” thành “sản phẩm công nghiệp”
Trước đây, các thương hiệu như Starbucks định vị cà phê như một trải nghiệm – không gian, cảm xúc và phong cách sống. Người tiêu dùng sẵn sàng trả giá cao không chỉ cho đồ uống mà còn cho “không gian thứ ba”.
Tuy nhiên, sự xuất hiện của Luckin Coffee đã thay đổi hoàn toàn cuộc chơi. Mô hình của Luckin tập trung vào:
Cửa hàng nhỏ, chủ yếu phục vụ mang đi
Tối ưu hóa chi phí thuê mặt bằng
Ứng dụng công nghệ đặt hàng tự động
Sử dụng máy pha cà phê tự động thay vì barista truyền thống
Nhờ đó, cà phê được “chuẩn hóa” thành một sản phẩm tiêu dùng nhanh, giống như nước giải khát đóng chai.
Cuộc chiến giá: càng nhiều người chơi, giá càng thấp
Sau thành công của Luckin, nhiều thương hiệu khác như Cotti Coffee gia nhập thị trường, khiến cạnh tranh trở nên cực kỳ khốc liệt. Kết quả là:
Giá bán liên tục bị kéo xuống
Các chương trình khuyến mãi và trợ giá diễn ra thường xuyên
Cà phê trở thành sản phẩm “tiêu dùng hàng ngày” thay vì xa xỉ
Thị trường bắt đầu giống với các cuộc chiến giá trong ngành gọi xe trước đây: lấy quy mô và tần suất tiêu dùng để đổi lấy lợi nhuận dài hạn.
Vì sao cà phê có thể rẻ như vậy?
Để duy trì mức giá thấp, các thương hiệu đã tối ưu chi phí ở nhiều khâu:
- Nguồn nguyên liệu quy mô lớn
Nhiều doanh nghiệp mua trực tiếp cà phê từ các vùng trồng trong nước như Vân Nam, bỏ qua trung gian, từ đó giảm đáng kể chi phí nguyên liệu. - Chuẩn hóa sản phẩm
Sử dụng cà phê phối trộn (blend) thay vì cà phê đặc sản, giúp ổn định hương vị và giảm giá thành. - Tối ưu công thức
Một số sản phẩm sử dụng bột kem (non-dairy creamer) thay cho sữa tươi, hoặc điều chỉnh tỷ lệ nước để giảm chi phí. - Trợ giá từ nền tảng
Các ứng dụng giao đồ ăn thường tung ra mã giảm giá lớn để kích cầu, khiến giá đến tay người tiêu dùng thấp hơn giá thực.
Cà phê rẻ có đồng nghĩa với chất lượng kém?
Không hoàn toàn. Giá thấp chủ yếu phản ánh mô hình kinh doanh tối ưu chi phí và quy mô lớn. Tuy nhiên:
Chất lượng hạt có thể không cao cấp
Hương vị thiên về đại trà
Giá trị trải nghiệm (không gian, dịch vụ) bị cắt giảm
Điều này phù hợp với nhu cầu “uống nhanh – tỉnh táo” hơn là thưởng thức.
Uống cà phê như nước: có ổn không?
Câu hỏi quan trọng không chỉ là giá, mà còn là tần suất tiêu thụ.
Cà phê giúp tỉnh táo nhờ caffeine – một chất có khả năng chặn thụ thể adenosine trong não. Adenosine là chất gây cảm giác buồn ngủ; khi bị “chặn”, bạn cảm thấy tỉnh táo hơn.
Tuy nhiên, caffeine không tạo ra năng lượng mới, mà chỉ “trì hoãn” cảm giác mệt mỏi.
Ngoài ra, tốc độ chuyển hóa caffeine ở mỗi người là khác nhau, phụ thuộc vào enzyme gan CYP1A2:
Người chuyển hóa nhanh: ít bị ảnh hưởng đến giấc ngủ
Người chuyển hóa chậm: caffeine có thể tồn tại lâu trong cơ thể, gây mất ngủ hoặc tim đập nhanh
Việc cà phê rẻ hơn nước khoáng tại Trung Quốc không phải là điều ngẫu nhiên, mà là kết quả của:
Mô hình kinh doanh tối ưu chi phí
Cạnh tranh khốc liệt giữa các thương hiệu
Sự thay đổi trong hành vi tiêu dùng
Cà phê đã chuyển từ một biểu tượng “phong cách sống” thành một loại đồ uống tiện lợi, giá rẻ và phổ biến.
Tuy nhiên, khi cà phê trở thành thói quen hàng ngày, người tiêu dùng cũng nên cân nhắc đến sức khỏe và khả năng hấp thụ của cơ thể, thay vì chỉ nhìn vào giá rẻ.
