Matcha đang xuất hiện ở khắp nơi – từ menu của Starbucks cho tới các quán cà phê chuyên biệt.
Màu xanh tươi sáng của matcha nổi bật trên các nền tảng mạng xã hội, góp phần củng cố sức hút của nó. Được thúc đẩy thêm bởi lượng khách du lịch kỷ lục tới Nhật Bản và xu hướng chăm sóc sức khỏe, matcha đang ở thời kỳ hoàng kim.
Tuy nhiên, cơn sốt toàn cầu này đang vượt xa năng lực sản xuất, dẫn đến tình trạng thiếu hụt nguồn cung ở Nhật Bản – nơi được xem là nơi sản xuất matcha ngon nhất thế giới. Sản lượng matcha của Nhật đã tăng gấp ba lần từ năm 2010 đến 2023, thế nhưng các đợt nắng nóng kỷ lục khiến nông dân gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu tăng cao.
Các quốc gia như Trung Quốc, Việt Nam và Ấn Độ có thể trồng trà xanh, nhưng liệu họ có thể sản xuất được matcha chất lượng cao như Nhật Bản?
Để tìm hiểu thêm, tôi đã trò chuyện với André Fasciola của Matcha và Jared Nyberg từ JagaSilk.
Điều gì đang thúc đẩy cơn sốt tiêu thụ matcha?
Thật khó để bỏ qua matcha trong năm 2025. Dù loại bột trà xanh này đã có mặt trong menu quán cà phê từ nhiều năm, nhưng sự quan tâm trở lại đã đẩy mức độ phổ biến của nó lên tầm cao mới.
Thị trường matcha toàn cầu đang tăng trưởng nhanh chóng, dự báo sẽ vượt 7 tỷ USD vào năm 2030, từ mức 4,3 tỷ USD vào năm 2023.
Nếu trước đây matcha chỉ gắn liền với latte nóng, latte đá hoặc đơn giản chỉ là pha cùng nước nóng cho người yêu trà truyền thống, thì nay nó đã trở thành “phông nền” lý tưởng cho đồ uống tùy biến. Màu xanh tươi sáng của matcha kết hợp đẹp mắt với nhiều loại sữa, siro và hương liệu – khiến nó nổi bật trong các bài đăng mạng xã hội.
Gen Z chính là lực lượng thúc đẩy xu hướng này, khi họ ưa chuộng đồ uống cá nhân hóa, phản ánh phong cách và lối sống riêng. Bao bì tối giản, “sạch” cùng nghi thức pha chế cầu kỳ của matcha cũng hấp dẫn nhóm khách hàng này, vì họ ngày càng gắn sản phẩm mình mua với bản sắc cá nhân.
Sức khỏe và chăm sóc bản thân cũng là yếu tố quan trọng góp phần vào sự bùng nổ tiêu thụ. Matcha chứa nhiều chất chống oxy hóa (bao gồm polyphenols như catechin) và hợp chất thực vật (như chlorophyll và quercetin), được cho là mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe: chống viêm, giảm huyết áp và cholesterol LDL (“xấu”), đồng thời cải thiện sự tập trung và tỉnh táo.
Khi người trẻ ngày càng ưu tiên sức khỏe và tinh thần, matcha cũng nổi lên như một lựa chọn thay thế cà phê. Cả hai đều chứa caffeine, nhưng matcha ít gây “tụt năng lượng” hơn nhờ có L-theanine – giúp giải phóng caffeine từ từ, mang lại nguồn năng lượng bền vững mà không gây mệt mỏi đột ngột.
Sự bùng nổ du lịch sau đại dịch ở Nhật Bản – quốc gia nổi tiếng nhất về matcha – cũng góp phần thúc đẩy xu hướng. Du khách quốc tế bị thu hút bởi nghi thức pha matcha có lịch sử hàng trăm năm, và mong muốn tái hiện trải nghiệm đó khi về nước.
Nhu cầu tăng vọt khiến nguồn cung thiếu hụt
Sự gia tăng tiêu thụ matcha chưa có dấu hiệu chậm lại.
“Matcha giờ đã thực sự toàn cầu, không chỉ giới hạn ở phương Tây,” André – CEO kiêm đồng sáng lập Matcha, một nhà nhập khẩu matcha Nhật tại Mỹ – cho biết. “Cơn sốt matcha đã lan đến châu Phi, Trung Đông, Singapore và nhiều quốc gia khác.”
Ngày càng nhiều quán cà phê, từ lớn đến nhỏ, tham gia vào xu hướng. Một số thương hiệu, đáng chú ý là Blank Street, thậm chí xây dựng thương hiệu xoay quanh matcha, tập trung vào đồ uống tùy biến để thu hút khách hàng mới.
Tuy nhiên, nhu cầu toàn cầu tăng cao lại là con dao hai lưỡi. Nhật Bản – nơi được xem là nhà sản xuất matcha hàng đầu – đang gặp tình trạng thiếu hụt nguồn cung kéo dài.
Dù chính phủ Nhật đã đưa ra chính sách hỗ trợ nông dân chuyển từ trồng sencha (trà xanh truyền thống) sang trồng tencha (trà xanh để xay bột), chuỗi cung ứng vẫn chịu áp lực lớn.
“Trồng matcha theo phương pháp truyền thống rất tốn công sức, đòi hỏi người thợ lành nghề và điều kiện canh tác đặc thù,” André nói. “Ngoài ra, nông dân Nhật đang già đi; tuổi trung bình của họ là 65.”
“Nhiều khía cạnh trong ngành trà Nhật chưa được hiện đại hóa. Họ vẫn trồng, hái và chế biến matcha theo cách cũ,” ông bổ sung. “Phần lớn matcha chất lượng cao được hái thủ công.”
Chính những kỹ thuật tỉ mỉ này giúp duy trì chất lượng và hương vị đặc trưng của matcha.
Nông dân Nhật sử dụng phương pháp che nắng để làm chậm quá trình trưởng thành của cây trà. Sau khi hái thủ công chọn lọc, lá được hấp để ngăn oxy hóa, giữ màu xanh và hương vị tinh tế. Tiếp đó, lá được sấy, phân loại, bỏ gân và cuống.
Cuối cùng, lá trà được nghiền chậm rãi thành bột siêu mịn bằng cối đá granite hoặc máy nghiền chuyên dụng. Quá trình chậm rãi này giúp bảo toàn vị ngọt tự nhiên và hàm lượng dinh dưỡng.
Các quốc gia khác có thể trồng matcha không?
Khi Nhật Bản gặp khó khăn trong việc đáp ứng nhu cầu toàn cầu, người mua có thể tìm đến nguồn cung từ các nước khác.
Hiện tại, Trung Quốc là quốc gia sản xuất matcha lớn nhất thế giới. Thành phố Đồng Nhân (tỉnh Quý Châu, Tây Nam Trung Quốc) sở hữu nhà máy matcha lớn nhất thế giới, thậm chí xuất khẩu nhiều sang Nhật Bản.
Tuy nhiên, các nhà sản xuất Trung Quốc thường thiếu chuyên môn và cơ sở hạ tầng để đạt được chất lượng ngang Nhật Bản.
“Matcha có nguồn gốc từ Trung Quốc, nhưng Nhật Bản mới là nơi hoàn thiện nó,” Jared – đồng sáng lập JagaSilk, một công ty xay và bán buôn “maccha” tại Canada – nhận xét. “Tôi chưa từng uống matcha chất lượng cao ngoài Nhật; chúng thường thiếu vị umami.”
Ở Nhật, matcha chủ yếu trồng tại Uji, Yame và Nishio. Khí hậu và thổ nhưỡng – bao gồm nắng, bóng râm, lượng mưa, mạch nước ngầm và chất lượng đất – đều ảnh hưởng đến hương vị và chất lượng matcha.
Mặc dù ở phương Tây, nhiều thương hiệu sử dụng các thuật ngữ như “ceremonial-grade” hay “culinary-grade”, nhưng Nhật Bản không công nhận những tiêu chuẩn này.
“Đó chỉ là chiêu marketing của phương Tây. Ở Nhật, matcha được phân loại dựa trên thời điểm thu hoạch, màu sắc, hương thơm, giống trà/pha trộn và quan trọng nhất là hương vị,” André giải thích. “Matcha ngon có màu xanh tươi sáng, vị ngọt tự nhiên và giàu umami.
“Vụ thu hoạch đầu tiên cho ra lá trà chất lượng cao nhất vì cây đã ngủ đông suốt mùa đông. Loại này thường dùng để uống nguyên chất. Còn vụ thứ hai và ba, diễn ra vào mùa hè và thu, cho ra lá ở vị trí thấp hơn trên cây – thường có vị chát hơn và màu kém xanh hơn.”
Việt Nam, Hàn Quốc và Myanmar cũng là những nơi trồng matcha đáng chú ý. Sri Lanka, Ấn Độ và Kenya sản xuất trà xanh, nhưng chưa có đủ hạ tầng và chuyên môn để sản xuất matcha thương mại chất lượng cao.
“Điều làm nên sự khác biệt của matcha Nhật là 800 năm kinh nghiệm, điều kiện địa chất – môi trường lý tưởng và sự hoàn thiện trong thiết bị cũng như quy trình,” André nói. “Một số vùng của Trung Quốc đang thử sản xuất matcha, nhưng họ thiếu kinh nghiệm, thiết bị, thổ nhưỡng và giống trà phù hợp để tạo ra sản phẩm thật sự chất lượng.”
Câu chuyện về chất lượng
Khi Nhật Bản đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn cung, Trung Quốc và các nước khác sẵn sàng mở rộng sản xuất. Tuy nhiên, điều này có thể khiến thị trường quốc tế phân hóa rõ rệt về chất lượng.
“Dễ dàng để sản xuất matcha chất lượng thấp, ngay cả ở Nhật,” Jared nhận xét. “Nhưng nếu nhiều nông dân Nhật chuyển từ trồng trà khác sang trồng matcha, nguồn cung nội địa có thể đáp ứng phần lớn nhu cầu.”
Với các quán cà phê đặc sản muốn mở rộng từ cà phê sang matcha, việc tìm nguồn matcha chất lượng cao là yếu tố then chốt. Một số đặc điểm cần lưu ý gồm:
Màu sắc: Xanh tươi sáng, cho thấy quá trình che nắng hiệu quả.
Kết cấu: Bột matcha mịn, mượt.
Hương thơm: Ngọt dịu, tươi mát, có mùi cỏ non.
Hương vị: Đậm đà umami, béo ngậy, vị thực vật, ít đắng, có chút ngọt và hơi chát.
Bao bì: Thường được đóng gói kín, số lượng nhỏ, tránh ánh sáng và không khí để giữ độ tươi và dinh dưỡng.
“Hãy giữ menu trà thật đơn giản nhưng chất lượng cao,” Jared khuyên. “Bạn nên đầu tư một chút vào đào tạo và pha chế đúng cách, thể hiện sự tôn trọng với trà.”
Cơn sốt matcha toàn cầu khó có thể hạ nhiệt trong thời gian tới, và nhiều quán cà phê sẽ tiếp tục đưa nó vào menu.
