Dựa trên nhiều năm trải nghiệm cá nhân khi đi khám phá các quán cà phê, tôi nhận thấy một hiện tượng khá rõ ràng: mỗi khi bước vào một quán cà phê, phần lớn khách hàng đều là nữ giới. Dần dần, điều này hình thành một “định kiến” khá phổ biến: người làm nghề cà phê đa phần là nam giới, còn người tiêu dùng chủ yếu lại là phụ nữ. Từ góc nhìn của một nữ khách hàng yêu cà phê, kết hợp với những cảm nhận cá nhân, tôi muốn chia sẻ vì sao ngày nay quán cà phê đặc biệt được phụ nữ ưa chuộng, và hiện tượng này đang phản ánh điều gì về văn hóa cà phê cũng như các xu hướng xã hội đằng sau nó.
Thực tế, tỷ lệ nữ giới trong nhóm khách hàng quán cà phê cao hơn đáng kể không phải do một nguyên nhân đơn lẻ, mà là kết quả của nhiều yếu tố đan xen như văn hóa, cách làm marketing và tâm lý tiêu dùng. Nếu phân tích kỹ, ta sẽ nhận ra không ít kết luận đáng suy ngẫm. Thậm chí, bạn còn có thể hiểu vì sao con đường phát triển của cà phê đặc sản tại Trung Quốc lại hình thành như hiện nay, cũng như cách mà một ngành kinh doanh với chân dung khách hàng tập trung cao độ có thể tìm ra những điểm kết nối mới cho sự đa dạng và phong phú của mô hình kinh doanh. Có lẽ, đó mới chính là điều đáng để chúng ta quan tâm hơn. Hôm nay, hãy cùng nhau trao đổi một cách nhẹ nhàng về chủ đề này.
Lần đầu tiên tôi thực sự tiếp xúc và hình thành khái niệm rõ ràng về “quán cà phê” là vào khoảng năm 2010. Đó cũng là thời điểm quán cà phê chính thức trở thành một phần trong đời sống thường nhật của tôi. Nguyên nhân bắt nguồn từ việc, khi tôi đang ở giai đoạn hoang mang và đứng trước những ngã rẽ quan trọng của cuộc đời, quán cà phê – với tư cách là một “không gian thứ ba” – đã mang đến cho tôi cảm giác thân thiện và bao dung chưa từng có. Tôi cảm thấy đây là một nơi an toàn, thư giãn, nơi tôi có thể là chính mình, có thể trò chuyện tự nhiên với chủ quán hoặc những người xa lạ. Mọi thứ nghe có vẻ hơi “kỳ diệu”, nhưng lại hoàn toàn hợp lý. Chính sự chỉ dẫn của “chốn trú ẩn tinh thần” này chưa bao giờ thay đổi, và cũng là cốt lõi nâng đỡ tôi đi đến ngày hôm nay.
Nếu nhìn lại lịch sử, chúng ta sẽ thấy rằng trong quá khứ, quán cà phê từng là không gian do nam giới chi phối. Đó là nơi họ bàn luận về chính trị, kinh doanh, còn phụ nữ hầu như không được phép tiêu dùng, thậm chí có giai đoạn còn bị từ chối bước vào quán. Theo thời gian và sự biến chuyển của xã hội, ngày càng nhiều quán cà phê mở cửa đón phụ nữ, trở thành một trong số ít những không gian công cộng được xã hội chấp nhận, nơi phụ nữ có thể rời khỏi gia đình để giao lưu và kết nối. Có lẽ chính “gen văn hóa” này đã được lưu truyền, khiến quán cà phê ngày nay được xem là một “không gian thứ ba” thân thiện, an toàn và dễ chịu đối với phụ nữ.
Bạn sẽ dễ dàng bắt gặp hình ảnh những cô gái ngồi trong quán cà phê cùng bạn thân, với nét mặt thư thái, tự do và vui vẻ. Bản thân quán cà phê vốn là một không gian xã giao tự nhiên, trong khi phụ nữ thường coi trọng việc duy trì các mối quan hệ xã hội. Quán cà phê cung cấp một địa điểm nhẹ nhàng, môi trường dễ chịu, chi phí không quá cao – gần như là lựa chọn hoàn hảo cho những buổi hẹn hò bạn bè, trò chuyện thân mật. Một buổi “trà đàm chị em” trong quán cà phê có lẽ là liệu pháp chữa lành tinh thần tuyệt vời nhất.
Bên cạnh đó, phần lớn quán cà phê hiện nay có diện tích không lớn, nên chủ quán thường dồn nhiều tâm sức để tạo dấu ấn và phong cách cá nhân trong không gian hạn chế. Từ trang trí, âm nhạc đến ánh sáng, tất cả đều nhằm xây dựng bầu không khí ấm cúng, tinh tế hoặc có gu thẩm mỹ riêng. Phụ nữ, vốn nhạy cảm hơn với môi trường và trải nghiệm, tự nhiên sẽ bị thu hút bởi những không gian như vậy. Khi giá trị cảm xúc được thỏa mãn, họ sẵn sàng chi trả cho “cảm giác” mà quán mang lại.
Nếu phần trên mang tính cảm xúc, thì ở góc độ lý tính, không thể không nhắc đến khái niệm “nền kinh tế phụ nữ” (she economy). Hiểu đơn giản, đây là hiện tượng kinh tế và thị trường hình thành xoay quanh nhu cầu và sở thích tiêu dùng của nữ giới. Dù không thể đánh đồng tuyệt đối theo giới tính, nhưng nhìn chung, nam giới thường tiêu dùng theo hướng “chức năng”: uống cà phê để tỉnh táo, nhanh gọn và hiệu quả, nên họ ưu tiên máy pha tại văn phòng, cà phê cửa hàng tiện lợi hoặc đặt mang đi. Trong khi đó, phụ nữ thiên về “trải nghiệm”: họ không chỉ mua một ly cà phê, mà mua cả khoảng thời gian ở quán, không gian, dịch vụ và trải nghiệm xã hội đi kèm.
Trong xã hội hiện đại, phụ nữ ngày càng nắm giữ quyền quyết định lớn trong tiêu dùng cá nhân và gia đình. Họ tìm kiếm không chỉ công năng sản phẩm, mà còn là sự thỏa mãn cảm xúc, giá trị xã hội và sự đồng điệu với phong cách sống. Ngoài cà phê, quán còn phục vụ bánh ngọt, tráng miệng, salad và đồ ăn nhẹ – những lựa chọn thường phù hợp hơn với khẩu vị và thói quen của phụ nữ. Một ly cà phê kèm bánh ngọt tạo nên một tổ hợp tiêu dùng trọn vẹn và dễ chịu, có sức hấp dẫn lớn.
Đặc biệt trong thời đại mạng xã hội, một ly cà phê với latte art đẹp, hay một góc quán được bài trí tinh tế, đều trở thành “đồng tiền xã hội” lý tưởng. Nếu bạn để ý các bài đánh giá quán cà phê hiện nay, những nhận xét như “chụp ảnh đẹp”, “rất hợp check-in” xuất hiện với tần suất cực cao. Phụ nữ thường sẵn sàng chia sẻ cuộc sống lên mạng xã hội, và quán cà phê trở thành sân khấu hoàn hảo cho nhu cầu đó.
Từ góc nhìn của người làm nghề, nhiều chủ quán đã nhận diện rõ nhu cầu và tâm lý này, từ đó chủ động “đón đầu” nền kinh tế phụ nữ. Những quán cà phê thành công thường xây dựng không gian “đẹp – có không khí – dễ chia sẻ”. Thị giác vẫn là yếu tố hấp dẫn đầu tiên mà con người khó có thể chối từ. Do đó, thiết kế sáng sủa, ấm áp, có điểm nhấn, nhiều ánh sáng tự nhiên, góc trang trí, cây xanh hay sắp đặt nghệ thuật được chú trọng để khách hàng dễ chụp ảnh và chia sẻ.
Cách phân chia không gian cũng rất quan trọng: khu vực cho nhóm bạn trò chuyện, khu ngồi một mình yên tĩnh, chỗ gần cửa sổ, có ổ cắm cho người làm việc. Các vách ngăn, cây xanh tạo nên những không gian bán riêng tư, tăng cảm giác an toàn. Đây đều là những chi tiết tôi thường nhắc đến trong các bài chia sẻ trải nghiệm quán, bởi chúng ảnh hưởng trực tiếp đến “cảm nhận không gian” – yếu tố không hẳn quyết định việc mua, nhưng lại ảnh hưởng mạnh đến tần suất quay lại.
Về sản phẩm, cả chuỗi cà phê lẫn quán độc lập đều đang nghiêng về những sáng tạo phù hợp khẩu vị nữ giới: latte kem sữa, latte hoa quế, cold brew trái cây, đồ uống có kem, syrup, trang trí bắt mắt. Hương vị ngọt ngào, phong phú dễ được đón nhận hơn. “Ngoại hình là công lý”: latte art cầu kỳ, ly tách đẹp, bánh ngọt tinh xảo, và những câu chuyện gắn với sản phẩm đều nhằm gia tăng giá trị cảm xúc và sự gắn kết. Ngược lại, các quán tập trung vào rang đậm, hand-brew thuần túy thường thu hút nhiều nam giới hơn, nhưng bản thân nhóm này vẫn khá nhỏ.
Cuối cùng, vai trò của chủ quán hay barista – người tạo nên “năng lượng cốt lõi” – cũng vô cùng quan trọng. Việc nhớ tên, sở thích của khách quen, cung cấp dịch vụ cá nhân hóa, sự quan tâm tinh tế đều góp phần xây dựng kết nối cảm xúc. Nước uống miễn phí, sách báo, Wi-Fi, hay nhà vệ sinh được chăm chút với tinh dầu, kem dưỡng tay chất lượng… đều là những chi tiết nhỏ nhưng tạo thiện cảm lớn. Cá nhân tôi thường nói rằng: một quán cà phê có nhà vệ sinh đã là “trang bị cao cấp”; nếu ngay cả không gian này cũng được đầu tư kỹ lưỡng, tôi chắc chắn sẽ dành nhiều dòng khen ngợi, bởi sự dụng tâm rất khó không chạm đến cảm xúc người dùng.
Tổng hòa lại, việc phụ nữ chiếm đa số trong nhóm khách hàng quán cà phê là kết quả của lịch sử, được củng cố bởi marketing hiện đại và ăn sâu vào tâm lý, hành vi tiêu dùng xã hội. Hiện tượng này cũng góp phần định hình diện mạo và văn hóa của quán cà phê ngày nay. Với người làm nghề, nếu muốn có chỗ đứng trong lĩnh vực này, việc xác định rõ chân dung và nhu cầu khách hàng là yếu tố then chốt. “Nền kinh tế phụ nữ” về bản chất là sự chuyển dịch từ tư duy sản phẩm sang tư duy người dùng. Nó đòi hỏi chủ quán phải thấu hiểu sâu sắc nhu cầu nội tâm của phụ nữ hiện đại, biến quán cà phê thành một nền tảng tích hợp thẩm mỹ, xã giao, cảm xúc và cá tính – nơi phụ nữ không chỉ uống một ly cà phê ngon, mà còn tận hưởng một khoảng thời gian dễ chịu, thể hiện bản thân và nuôi dưỡng tinh thần.
