báo cà phê—Dù từng lập kỷ lục 1,2 triệu đồng mỗi kg, cà phê Việt Nam vẫn còn cách rất xa so với mức 30.000 USD/kg của những loại cà phê đắt đỏ nhất thế giới. Nguyên nhân nằm ở sự khác biệt về giống, độ cao vùng trồng và đặc biệt là định kiến của thị trường quốc tế.
Khoảng cách nghìn lần giữa giá cà phê Việt và thế giới
Tháng 10 vừa qua, quán cà phê Julith tại Dubai đã bỏ ra tới 600.000 USD để mua 20 kg cà phê Nido 7 Geisha trong một phiên đấu giá ở Panama — tương đương 30.000 USD cho mỗi kg. Từ loại hạt quý hiếm này, quán đã tạo ra ly cà phê có giá cao kỷ lục thế giới: 980 USD (gần 26 triệu đồng).
Trong khi đó, tại Việt Nam, phiên đấu giá tháng 8/2024 ghi nhận mức giá cao nhất là 1,2 triệu đồng/kg (khoảng 45 USD) cho lô Arabica đến từ Hướng Hóa (Quảng Trị), và 720.000 đồng/kg (27 USD) cho lô Fine Robusta.
Theo các chuyên gia, sự chênh lệch này xuất phát từ hai nhóm yếu tố: chất lượng nội tại của hạt cà phê (hương vị, độ hiếm) và yếu tố bên ngoài (nhận thức, định kiến của thị trường quốc tế).
Giống, vùng trồng và “độ cao” quyết định hương vị
Anh Tú Vũ, chuyên gia đánh giá cà phê (Q Grader) được Viện Chất lượng Cà phê (CQI) chứng nhận, cho biết hầu hết cà phê Arabica Việt Nam chỉ đạt mức “vừa phải”, khoảng 85–86 điểm theo thang CQI, trong khi nhiều loại cà phê đặc sản trên thế giới có thể vượt 90 điểm.
“Vùng trồng là yếu tố then chốt”, anh Tú nói. Ở Việt Nam, độ cao canh tác cà phê chỉ khoảng 1.400–1.500 m, trong khi tại Ethiopia hay Colombia, cây được trồng ở độ cao trên 2.000 m – điều kiện giúp hạt cà phê phát triển hương vị phức tạp và đậm đà hơn.
Định kiến lâu năm về Robusta Việt Nam
Việt Nam là quốc gia xuất khẩu Robusta lớn nhất thế giới, nhưng loại hạt này lâu nay vẫn bị coi là “cà phê rẻ tiền”, chủ yếu dùng để chiết xuất caffeine trong sản xuất nước tăng lực hay dược phẩm.
Tuy nhiên, vài năm gần đây, Robusta Việt Nam đã có bước chuyển mình mạnh mẽ. Khái niệm Fine Robusta – Robusta chất lượng cao, đạt từ 80 điểm CQI trở lên – đang ngày càng được biết đến. Các kỹ thuật trồng và sơ chế mới đã giúp Robusta Việt có thêm hương hoa, thảo mộc, vị ngọt và hậu vị dài, thay vì chỉ đắng và chát như trước.
Dù vậy, định kiến từ hệ thống chấm điểm phương Tây vẫn khiến Fine Robusta khó được công nhận rộng rãi. “Ngay cả khi cà phê Robusta Việt ngon, họ vẫn có định kiến về hương vị. Cuộc chơi cà phê thế giới là như vậy,” anh Tú chia sẻ.
Khi cà phê Việt trở thành trải nghiệm du lịch
Ông Raoul de Peralta, Q Grader người Philippines, cho biết xưởng rang của ông thường xuyên nhập hạt cà phê xanh từ Đà Lạt và Sơn La. Theo ông, cà phê Việt Nam có hương vị ổn định, thích hợp để pha Espresso nhờ mùi chocolate và độ chua nhẹ.
Ông từng thử nhiều mẫu cà phê Việt đặc sắc như loại sơ chế bằng nước muối biển – “ngọt như chocolate sữa, thoang thoảng hương mứt anh đào”, hay mẫu có “vị quả mọng và mật ong dịu dàng”.
Raoul nhận định rào cản lớn nhất của cà phê Việt là thiếu hoạt động truyền thông và giáo dục thị trường. Ông gợi ý Việt Nam nên hợp tác với các nhà rang nhỏ (micro-roaster) quốc tế để kể câu chuyện về cà phê đặc sản Việt Nam một cách hấp dẫn hơn.
Từ quá khứ đến tương lai: chuyển từ sản lượng sang chất lượng
Theo anh Tú Vũ, lịch sử ngành cà phê Việt bắt đầu từ khi người Pháp mang giống Arabica vào những năm 1850. Do khí hậu không phù hợp, Robusta được đưa vào trồng từ năm 1910 và nhanh chóng thống trị nhờ năng suất cao, phục vụ xuất khẩu.
“Chúng ta từng hưởng lợi từ sản lượng, nhưng giờ là lúc tập trung vào chất lượng,” anh nói. Với chu kỳ 8–10 năm để đánh giá một giống cà phê mới, anh tin rằng trong 3–5 năm tới, Việt Nam sẽ thấy kết quả rõ rệt từ việc đầu tư vào giống, kỹ thuật và công nghệ chế biến.
Thách thức mới từ hệ thống đánh giá quốc tế
Tháng 4/2025, Hiệp hội Cà phê Đặc sản Thế giới (SCA) và Viện CQI thông báo chuyển giao quyền điều hành chương trình Q Grader cho SCA. Kể từ tháng 10, SCA triển khai phiên bản mới dựa trên khung đánh giá Coffee Value Assessment (CVA).
Anh Tú lo ngại sự thay đổi này có thể làm chậm lại quá trình công nhận Fine Robusta – thành quả mà các nước sản xuất như Việt Nam, Indonesia hay Uganda đã nỗ lực xây dựng nhiều năm qua.
Tập trung vào giá trị nội tại – chìa khóa cho cà phê Việt
Theo ông Raoul de Peralta, Việt Nam nên khai thác thế mạnh riêng của mình, đặc biệt là kỹ thuật rang. “Rang Robusta khác hoàn toàn so với Arabica. Nếu người rang không hiểu đặc tính hạt, cà phê ngon cũng sẽ bị đánh giá sai,” ông nhấn mạnh.
Ông cho rằng đầu tư vào đào tạo rang xay và đánh giá chất lượng sẽ giúp Việt Nam phát huy hết tiềm năng của hạt cà phê – không chỉ trong xuất khẩu mà còn trong xây dựng thương hiệu quốc gia.
Từ “cà phê rẻ tiền” đến “Fine Robusta đặc sản”, Việt Nam đang từng bước viết lại câu chuyện của mình trên bản đồ cà phê thế giới.
