Trong vài năm gần đây, Trung Quốc nổi lên như một thị trường cà phê đầy tiềm năng, thu hút sự quan tâm của các nhà xuất khẩu và thương nhân cà phê trên toàn thế giới. Với quy mô dân số khổng lồ, mức tiêu thụ tăng nhanh và người mua linh hoạt, thị trường này đang mở ra những cơ hội chưa từng có cho các quốc gia sản xuất cà phê.
Tiêu thụ cà phê tại Trung Quốc tăng “chóng mặt”
Theo số liệu mới nhất, mức tiêu thụ cà phê nội địa của Trung Quốc tăng hơn 15% mỗi năm, cao gấp 5 lần mức trung bình toàn cầu do Tổ chức Cà phê Quốc tế (ICO) báo cáo cho niên vụ 2023/24.
Chỉ trong 10 năm, tiêu thụ cà phê của Trung Quốc đã tăng gần 150%, từ hơn 2 triệu bao trong đầu thập niên 2010 lên hơn 6 triệu bao hiện nay.
Cùng với đó, văn hóa cà phê đang lan tỏa mạnh mẽ – đặc biệt tại các đô thị lớn. Thượng Hải hiện có 9.115 quán cà phê, nhiều hơn bất kỳ thành phố nào khác trên thế giới, vượt cả London, Tokyo và New York. Trong khi đó, chuỗi Luckin Coffee đã mở rộng vượt mốc 22.000 cửa hàng, chính thức vượt qua Starbucks tại thị trường nội địa.
Từ thị trường ngách đến thị trường trọng điểm
Nếu trước đây, Trung Quốc chỉ được xem là người mua nhỏ, mang tính biểu tượng, thì nay các nhà nhập khẩu nước này đang đặt hàng số lượng lớn, xây dựng nhà máy rang xay riêng và tìm kiếm hợp đồng cung ứng dài hạn.
Ông Vicente Mejia, Giám đốc điều hành của Clearpath Coffee (Colombia), nhận định:
“Thị trường Trung Quốc đang phát triển rất nhanh. Người tiêu dùng có hiểu biết, sẵn sàng chi cho chất lượng. Các nhà nhập khẩu Trung Quốc làm việc rất chuyên nghiệp, yêu cầu cao về tiêu chuẩn và kiểm soát chất lượng.”
Thị hiếu đặc biệt của người tiêu dùng Trung Quốc
Khác với thị trường châu Âu hay Mỹ, người Trung Quốc có gu thưởng thức cà phê riêng biệt.
Ông Kenean Dukamo, Phó Tổng Giám đốc Daye Bensa Coffee (Ethiopia), chia sẻ:
“Thị trường Trung Quốc chia làm hai phân khúc: cà phê đặc sản (specialty) và cà phê thương mại. Phân khúc đặc sản tìm kiếm hương vị tinh tế như xoài, dâu, đào hoặc trà xanh – trong khi phân khúc thương mại ưu tiên giá cạnh tranh và chất lượng ổn định.”
Người Trung Quốc, vốn xuất thân từ văn hóa trà lâu đời, thường chuộng cà phê rang nhạt để có trải nghiệm nhẹ, tinh tế và gần gũi với trà hơn là vị mạnh và đậm như phương Tây.
Ethiopia và Brazil dẫn đầu làn sóng xuất khẩu vào Trung Quốc
Hiện nay, Trung Quốc là thị trường nhập khẩu cà phê lớn thứ 5 của Ethiopia.
Năm tài chính 2024/2025, Ethiopia xuất sang Trung Quốc hơn 34.000 tấn cà phê, thu về hơn 218 triệu USD. Chính chính sách miễn thuế nhập khẩu của Trung Quốc đối với cà phê châu Phi đã giúp cà phê Ethiopia cạnh tranh hơn hẳn.
Đại sứ Ethiopia tại Trung Quốc, ông Tefera Derbew Yimam, cho biết:
“Giới trẻ Trung Quốc đón nhận nhiệt tình hương vị đa dạng của cà phê Ethiopia – từ hương hoa Yirgacheffe đến vị trái cây như rượu vang của Harrar.”
Không chỉ Ethiopia, Brazil cũng nhanh chóng mở rộng thị phần.
Năm 2023–2024, xuất khẩu cà phê Brazil sang Trung Quốc tăng tới 186,1% so với cùng kỳ năm trước.
Nhờ quan hệ trong khối BRICS và sự hợp tác chính phủ – doanh nghiệp, Brazil cung cấp nguồn cung ổn định, giá tốt, trong khi Trung Quốc mang lại thị trường tiêu thụ khổng lồ và năng lực chế biến đang phát triển.
Sustainability – “bền vững” theo cách Trung Quốc
Dù “sustainability” (phát triển bền vững) là từ khóa phổ biến ở phương Tây, tại Trung Quốc, khái niệm này được hiểu khác.
Thay vì tập trung vào các chứng chỉ như Fairtrade hay Rainforest Alliance, người mua Trung Quốc coi trọng truy xuất nguồn gốc, quan hệ trực tiếp với nhà sản xuất và tác động xã hội thực tế.
Ông Vicente nhận định:
“Ở Trung Quốc, tính độc quyền và quan hệ đối tác quan trọng hơn các chứng chỉ quốc tế. Tính bền vững không phải yếu tố quyết định.”
Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn có các quy định nghiêm ngặt về an toàn thực phẩm, giới hạn dư lượng thuốc trừ sâu và yêu cầu tuân thủ quy trình canh tác được phê duyệt – thể hiện hướng tiếp cận riêng về “sản xuất có trách nhiệm”.
Giáo dục và thương mại điện tử – động lực tăng trưởng mới
Theo ông Kenean, người Trung Quốc đang trong giai đoạn học hỏi và khám phá cà phê. Tại các hội chợ, họ chăm chú ghi chép, đặt câu hỏi và thể hiện niềm đam mê với ngành.
Ông nhận xét:
“Điều thúc đẩy thị trường hiện nay là kiến thức và sự hiểu biết. Khi họ nắm vững về cà phê, các yếu tố như hợp tác hay phát triển bền vững sẽ tự nhiên theo sau.”
Song song đó, thương mại điện tử và mạng xã hội đang đóng vai trò to lớn.
Các nền tảng như Tmall và JD.com quy tụ hàng ngàn thương hiệu rang xay nhỏ, trong khi influencer trở thành đại sứ truyền thông hiệu quả cho sản phẩm cà phê. Luckin Coffee cũng tận dụng xu hướng này để mở rộng ảnh hưởng không chỉ trong nước mà cả ở thị trường Mỹ.
Sản xuất nội địa: Yunnan – trung tâm cà phê của Trung Quốc
Không chỉ nhập khẩu, Trung Quốc cũng đang tăng mạnh xuất khẩu cà phê.
Năm 2024, tỉnh Vân Nam (Yunnan) xuất khẩu 32.500 tấn cà phê, tăng 358% so với năm trước, với đơn hàng đến từ hơn 30 quốc gia.
Dự kiến năm 2025, xuất khẩu từ khu vực này còn tăng mạnh khi giá cà phê toàn cầu tiếp tục leo thang.
Địa chính trị và quan hệ đối tác
Quan hệ thương mại cà phê giữa Trung Quốc và các nước chịu ảnh hưởng không nhỏ từ địa chính trị.
Căng thẳng thương mại Mỹ–Trung khiến người tiêu dùng trong nước ủng hộ thương hiệu nội địa, buộc các hãng Mỹ như Starbucks phải điều chỉnh chiến lược, tập trung nội địa hóa sản phẩm và mở rộng về các thành phố cấp thấp hơn.
Trong khi đó, Ethiopia được hưởng lợi từ Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI), với tuyến đường sắt Addis Ababa – Djibouti do Trung Quốc tài trợ giúp rút ngắn thời gian vận chuyển và giảm chi phí xuất khẩu cà phê.
Cơ hội vàng cho các quốc gia sản xuất cà phê
Thị trường cà phê Trung Quốc không còn là hiện tượng nhất thời, mà là sự chuyển dịch mang tính cơ cấu.
Với tốc độ tăng trưởng tiêu thụ vượt trội, hệ sinh thái thương mại điện tử phát triển, cùng xu hướng thưởng thức đa dạng, Trung Quốc đang trở thành “mỏ vàng mới” cho các quốc gia sản xuất và thương nhân cà phê toàn cầu.
Để thành công, chất lượng thôi là chưa đủ – mà còn cần hiểu thị hiếu, xây dựng mối quan hệ và chia sẻ kiến thức với người tiêu dùng Trung Quốc.
