Câu chuyện về “thủ đô cà phê quốc tế” Côn Sơn
Không có một hecta cà phê nào, nhưng Côn Sơn (Kunshan, tỉnh Giang Tô) lại đang nắm giữ gần 60% lượng cà phê nhân nhập khẩu và 60% công suất rang xay của Trung Quốc. Nói cách khác, cứ hai ly cà phê được tiêu thụ tại Trung Quốc thì có một ly có nguyên liệu đi qua Côn Sơn.
Chính nền tảng công nghiệp này đã trở thành “hậu phương” quan trọng cho cuộc cạnh tranh giá cà phê 9,9 tệ đang diễn ra trên toàn quốc. Năm 2024, Côn Sơn được Hiệp hội Thẩm định Cà phê Quốc tế trao danh hiệu “Thủ đô Cà phê Quốc tế”, với tham vọng đưa ngành cà phê địa phương cán mốc 1.000 tỷ nhân dân tệ trong tương lai.
“Vô trung sinh hữu”: tốc độ cà phê của Côn Sơn
Cà phê, cùng với trà và ca cao, là ba loại đồ uống lớn của thế giới. Tuy nhiên, phải mất hàng nghìn năm để cà phê từ Ethiopia lan sang châu Âu, rồi tới châu Á. Tại Trung Quốc, cà phê chỉ thực sự xuất hiện từ cuối thế kỷ XIX, với vùng trồng trọng điểm là Vân Nam – hiện chiếm hơn 98% diện tích và sản lượng cà phê cả nước.
So với Vân Nam, mối liên hệ giữa Côn Sơn và cà phê đến rất muộn. Một câu chuyện được lưu truyền tại địa phương kể rằng: năm 1986, khi tiếp đón kỹ sư Na Uy, nhân viên phục vụ đã… bưng cà phê bằng chậu rửa mặt vì chưa từng thấy loại đồ uống này. Dù chi tiết không còn được kiểm chứng, nhưng câu chuyện phản ánh rõ thực tế: Côn Sơn gần như không có “gen cà phê” trong giai đoạn đầu.
Bước ngoặt đầu tiên đến năm 1992, khi cà phê Mocha của Đài Loan chuyển dây chuyền sản xuất cà phê đóng lon sang Côn Sơn. Khi đó, thành phố này mới chỉ là cơ sở gia công, chưa tham gia vào lõi chuỗi giá trị.
Mốc quan trọng thực sự là ngày 28/8/2003, khi cửa hàng Starbucks đầu tiên của tỉnh Giang Tô khai trương tại Côn Sơn. Sự hiện diện của Starbucks phản ánh nhu cầu cà phê ngày càng lớn từ cộng đồng doanh nghiệp FDI, đồng thời mở ra nhận thức mới: cà phê không chỉ là đồ uống, mà là một chuỗi cung ứng toàn cầu.
Chính sách + tập đoàn đầu ngành: công thức tăng tốc
Sau Starbucks, chính quyền Côn Sơn bắt đầu quy hoạch ngành cà phê một cách có hệ thống: ưu đãi thuế, trợ cấp khởi nghiệp, xây dựng khu ươm tạo ngành cà phê trong Khu phát triển Côn Sơn.
Từ năm 2017, những doanh nghiệp then chốt lần lượt xuất hiện:
Yizheng Coffee – doanh nghiệp đầu tiên tập trung vào khâu cốt lõi của chuỗi cà phê
Starbucks China Coffee Innovation Industrial Park ký kết năm 2020 và chính thức đi vào hoạt động năm 2023, tổng vốn đầu tư 2,2 tỷ USD
Trung Nguyên Legend (Việt Nam), Mitsui (Nhật Bản), Louis Dreyfus (Pháp) cùng nhiều tập đoàn toàn cầu khác
Luckin Coffee đầu tư 1,2 tỷ USD xây dựng nhà máy rang xay công suất 30.000 tấn/năm – lớn nhất Trung Quốc hiện nay
Nhờ đó, Côn Sơn hình thành năng lực “từ một hạt cà phê nhân đến một ly cà phê thành phẩm”, bao gồm nhập khẩu – rang xay – đóng gói – logistics – phân phối.
Theo số liệu Hải quan Trung Quốc, năm 2024 Trung Quốc nhập khẩu hơn 180.000 tấn cà phê nhân, trong đó riêng Côn Sơn chiếm gần 60%.
Lợi thế địa lý và nền tảng công nghiệp
Sự trỗi dậy của cà phê Côn Sơn không phải ngẫu nhiên. Thành phố này nằm ở trung tâm Đồng bằng Trường Giang, chỉ cách Thượng Hải khoảng một giờ di chuyển, gần cảng Dương Sơn và Ngoại Cao Kiều – hai cửa ngõ nhập khẩu cà phê nhân lớn nhất Trung Quốc.
Trước đó, Côn Sơn đã tích lũy hàng chục năm kinh nghiệm gia công cho doanh nghiệp FDI, đặc biệt là các tập đoàn Đài Loan. Năng lực sản xuất, quản trị chuỗi cung ứng và tư duy “phục vụ thị trường toàn cầu” chính là nền móng vô hình cho ngành cà phê sau này.
Không dừng ở sản xuất: tham vọng giao dịch và định giá
Để đạt quy mô nghìn tỷ, Côn Sơn không chỉ tập trung vào chế biến. Từ năm 2022, Hội nghị Công nghiệp Cà phê Quốc tế (Côn Sơn) và Lễ hội Cà phê được tổ chức thường niên.
Năm 2023, Côn Sơn xây dựng trung tâm giao dịch và phân phối cà phê chuyên nghiệp đầu tiên của Trung Quốc, có sức chứa 50.000 tấn cà phê nhân, giúp 80–90% doanh nghiệp mua nguyên liệu ngay tại địa phương.
Song song, địa phương đang xây dựng “Chỉ số cà phê Côn Sơn”, với tham vọng trở thành thước đo thị trường cà phê Trung Quốc – tương tự như “Chỉ số Starbucks” trong kinh tế học đô thị.
Thị trường tiêu dùng: nền đất cho thương hiệu bản địa
Nền công nghiệp mạnh đã nuôi dưỡng một hệ sinh thái tiêu dùng cà phê dày đặc. Hiện Côn Sơn có hơn 500 quán cà phê, mật độ ngang ngửa khu trung tâm Thượng Hải, lan cả về khu vực nông thôn.
Nhiều thương hiệu địa phương tận dụng lợi thế chuỗi cung ứng:
Qunqing Coffee: cung cấp hạt, đào tạo và tư vấn cho hơn 1.000 quán trên toàn quốc
Vicarui Coffee: vừa hoàn thành vòng gọi vốn A trị giá 50 triệu NDT
Nottington: hơn 200 cửa hàng toàn quốc, toàn bộ rang xay và giao dịch hạt đều đặt tại Côn Sơn
Tuy nhiên, trong bối cảnh cuộc chiến giá cà phê vẫn tiếp diễn, khả năng kiểm soát chi phí và khác biệt hóa thương hiệu sẽ quyết định không gian sinh tồn của các thương hiệu bản địa.
Không có cà phê, vẫn có thể là thủ đô cà phê
Theo Báo cáo Phát triển Cà phê Đô thị Trung Quốc 2025, năm 2024 quy mô ngành cà phê Trung Quốc đạt 313,3 tỷ NDT, tăng 18,1%; mức tiêu thụ bình quân đầu người đạt 22,24 ly/năm.
Côn Sơn, với nền tảng công nghiệp và thị trường tiêu dùng song hành, đang trở thành mẫu hình điển hình của kinh tế cà phê cấp huyện tại Trung Quốc.
Khi nhiều địa phương còn loay hoay vì thiếu tài nguyên, Côn Sơn chứng minh rằng:
không có cà phê không đồng nghĩa với không có ngành cà phê. Nếu không cạnh tranh bằng “có gì”, thì hãy thắng bằng “kết nối và tích hợp được gì”.
