Rủi ro nguồn cung tiếp tục nâng đỡ giá Arabica
Mở đầu
Sau hơn một thập kỷ làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp tại Colombia, cà phê đã trở thành một phần không thể tách rời trong hành trình nghề nghiệp của tôi. Thông qua các dự án được USAID hỗ trợ tại các khu vực như Meta và Cauca, tôi có cơ hội trực tiếp quan sát cách ngành cà phê Colombia mở rộng vượt ra khỏi “vùng lõi” truyền thống Eje Cafetero.
Trong đó, tỉnh Huila nổi lên như một trung tâm sản xuất Arabica chất lượng cao, ngày càng được thị trường quốc tế công nhận. Ngoài ra, các khu vực mới như San Juan de Arama và Lejanías (tỉnh Meta) cũng đang dần khẳng định vị thế về sản lượng và chất lượng Arabica, dù vẫn cần thêm đầu tư, mở rộng và cơ chế khuyến khích. Dù vậy, triển vọng dài hạn của những vùng này là tích cực.
Cà phê hiện vẫn là nguồn thu nhập quan trọng của khoảng 549.000 hộ gia đình nông thôn tại Colombia (theo Liên đoàn những người trồng cà phê Colombia). Tuy nhiên, thực tế tại địa phương cũng cho thấy mức độ mong manh của ngành: chỉ cần biến động thời tiết, chi phí đầu vào tăng, vườn cây già cỗi hay áp lực sâu bệnh cũng đủ khiến sản lượng thay đổi mạnh từ niên vụ này sang niên vụ khác.
Chính trải nghiệm này đã định hình cách tôi nhìn nhận thị trường cà phê toàn cầu hiện nay: tăng trưởng không còn chủ yếu đến từ sản lượng, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng chống chịu, đa dạng hóa nguồn gốc và khác biệt hóa chất lượng. Khi hướng tới năm 2026, những yếu tố này sẽ tiếp tục đóng vai trò trung tâm trong việc hình thành giá, đặc biệt là đối với cà phê Arabica.
Bối cảnh thị trường toàn cầu
Theo USDA, sản lượng cà phê toàn cầu niên vụ 2024/2025 được dự báo đạt khoảng 175 triệu bao (60 kg), trong đó Brazil, Việt Nam và Colombia là ba quốc gia dẫn đầu. Riêng Brazil ước đạt 64,7 triệu bao, chiếm khoảng 37% tổng sản lượng toàn cầu, tiếp tục củng cố vị thế thống lĩnh thị trường. Colombia vẫn giữ vai trò quan trọng trong phân khúc Arabica chất lượng cao.
Giá cà phê đã tăng đáng kể trong những năm gần đây, tuy nhiên nhiều vấn đề mang tính cấu trúc tại các quốc gia sản xuất chủ chốt vẫn chưa được giải quyết triệt để. Rủi ro khí hậu, thiếu lao động và nhu cầu vốn lớn tiếp tục gây áp lực lên tính ổn định của nguồn cung. Do đó, giá Arabica nhiều khả năng sẽ duy trì ở mức được hỗ trợ vững chắc đến năm 2026, thậm chí còn dư địa tăng nếu rủi ro sản xuất gia tăng.
Luận điểm đầu tư
Quan điểm của tôi là tích cực (bullish) đối với giá cà phê Arabica trong giai đoạn đến năm 2026. Dù giá đã tăng mạnh trong những năm gần đây, nền tảng thị trường vẫn được nâng đỡ bởi:
Sự mong manh kéo dài của nguồn cung,
Chu kỳ tái canh dài,
Nhu cầu ổn định đối với Arabica chất lượng cao.
Khác với nhiều loại nông sản có thể nhanh chóng mở rộng sản lượng khi giá tăng, cà phê phản ứng rất chậm. Biến động khí hậu, vườn cây già, thiếu lao động và dịch bệnh tiếp tục hạn chế khả năng điều chỉnh cung tại các quốc gia then chốt như Brazil, Colombia và Trung Mỹ (đặc biệt là Honduras). Vì vậy, chỉ cần những gián đoạn nhỏ cũng có thể gây tác động lớn lên nguồn cung toàn cầu.
Trong bối cảnh này, khả năng giá Arabica duy trì ở mức cao hoặc tiếp tục tăng có xác suất lớn hơn nhiều so với việc nhanh chóng quay về mức trung bình lịch sử dài hạn.
Vì sao giá Arabica tiếp tục được hỗ trợ
- Rủi ro sản xuất vẫn ở mức cao
Brazil – chiếm gần 1/3 nguồn cung toàn cầu – phụ thuộc mạnh vào lượng mưa và nhiệt độ. Mưa thất thường, nắng nóng kéo dài cùng chi phí đầu vào tăng cao đã làm suy giảm khả năng duy trì năng suất ổn định.
Tại Mỹ Latinh, đặc biệt là Colombia, Honduras và Guatemala, phần lớn nông hộ nhỏ chỉ sở hữu dưới 1,5 ha đất, canh tác trên cây già cỗi và gặp khó khăn trong việc kiểm soát bệnh gỉ sắt lá cà phê. Các chương trình tái canh đã được triển khai nhưng tiến độ còn chậm. Dù vậy, tại Colombia, việc mở rộng vùng trồng mới có thể giúp duy trì và gia tăng sản lượng trong trung hạn.
- Chu kỳ tái canh kéo dài
Một vườn cà phê sau tái canh thường cần:
3–4 năm để bắt đầu cho sản lượng đáng kể,
5–7 năm để đạt năng suất tối đa.
Điều này đồng nghĩa với việc dù hoạt động tái canh đang được đẩy mạnh, tác động tích cực đến nguồn cung toàn cầu sẽ không thể diễn ra trong ngắn hạn.
- Nhu cầu Arabica chất lượng cao vẫn ổn định
Bất chấp giá bán lẻ tăng, nhu cầu đối với Arabica chất lượng cao tại Bắc Mỹ, châu Âu và châu Á vẫn duy trì tốt. Tiêu thụ cà phê toàn cầu tiếp tục tăng, và người tiêu dùng có xu hướng trung thành với hương vị và nguồn gốc quen thuộc.
- Tiến bộ nghiên cứu và công nghệ bền vững
Các nghiên cứu và công nghệ canh tác mới giúp cải thiện năng suất trên mỗi hecta, song tác động mang tính gia tăng dần và không đồng đều giữa các vùng, khó có thể nhanh chóng bù đắp rủi ro nguồn cung diện rộng.
Yếu tố xúc tác: truy xuất nguồn gốc và tuân thủ ESG
Một động lực quan trọng trong trung hạn là xu hướng bắt buộc truy xuất nguồn gốc và tuân thủ ESG trong chuỗi giá trị cà phê Arabica tại Mỹ Latinh. Đối với thị trường châu Âu và Bắc Mỹ, truy xuất nguồn gốc đang trở thành “giấy thông hành” để tiếp cận các phân khúc giá trị cao.
Những lô cà phê không đáp ứng yêu cầu về nguồn gốc, sử dụng đất và sản xuất bền vững có nguy cơ bị loại khỏi các kênh xuất khẩu cao cấp. Điều này không làm giảm tổng sản lượng, nhưng làm thu hẹp nguồn cung hiệu quả đủ điều kiện xuất khẩu, qua đó hỗ trợ giá Arabica, đặc biệt là các nguồn gốc có hệ thống thể chế tốt như Colombia và một số vùng của Brazil.
Định giá và kênh đầu tư
- Hợp đồng tương lai Arabica (ICE – KC)
Hợp đồng tương lai Arabica trên ICE phản ánh trực tiếp cung – cầu vật chất, rủi ro thời tiết và kỳ vọng sản xuất. Mặc dù giá hiện cao hơn mức trung bình lịch sử, mức premium này gắn liền với sự mong manh mang tính cấu trúc của nguồn cung hơn là đầu cơ ngắn hạn.
Theo USDA, sản lượng Arabica Brazil niên vụ 2025/26 được dự báo giảm, trong khi Colombia có thể chỉ đạt khoảng 13,8 triệu bao do vườn cây suy kiệt và biến động thời tiết.
- Cổ phiếu ngành cà phê
Các doanh nghiệp cà phê niêm yết phản ánh niềm tin dài hạn vào nhu cầu và khả năng định giá. Thương vụ liên quan đến JDE Peet’s cho thấy các tập đoàn lớn vẫn đặt cược vào triển vọng dài hạn của ngành cà phê, dù định giá cổ phiếu chịu ảnh hưởng bởi yếu tố tiêu dùng và thương hiệu nhiều hơn là cung cầu nguyên liệu.
Rủi ro cần theo dõi
Thời tiết thuận lợi bất ngờ tại Brazil,
Suy giảm nhu cầu đối với cà phê cao cấp,
USD mạnh lên gây áp lực lên giá hàng hóa,
Hạn chế theo dõi giá của các ETF cà phê,
Tái canh diễn ra nhanh và đồng loạt tại nhiều quốc gia (xác suất thấp trong ngắn hạn).
Hướng tới năm 2026, thị trường Arabica tiếp tục chịu chi phối bởi phản ứng cung chậm, rủi ro sản xuất kéo dài và các yêu cầu tuân thủ ngày càng khắt khe, ưu tiên chất lượng hơn số lượng. Dù giá không còn rẻ, nền tảng hiện tại cho thấy mức giá này được hỗ trợ bởi các yếu tố cấu trúc bền vững, khiến khả năng điều chỉnh giảm mạnh do dư cung là tương đối hạn chế.
Trong bối cảnh đó, Arabica ngày càng là câu chuyện của nguồn gốc, khả năng chống chịu và chất lượng, hơn là cuộc đua về sản lượng.
