Giá cà phê Việt Nam đang ở mức cao nhất trong lịch sử, với giá xuất khẩu trung bình 5.653 USD/tấn, còn giá nội địa vượt 120.000 đồng/kg. Tuy nhiên, giữa cơn “sốt giá” ấy, ngành cà phê lại đối diện nghịch lý: giá càng cao, doanh nghiệp càng khó, và người trồng càng lo.
Kỷ lục xuất khẩu nhưng ẩn chứa nhiều nỗi lo
Trong 10 tháng đầu năm 2025, xuất khẩu cà phê Việt Nam đạt 7,41 tỷ USD, tăng 63,4% so với cùng kỳ năm trước – mức cao chưa từng có, tiếp tục khẳng định vị thế nhà xuất khẩu Robusta số 1 thế giới.
Đặc biệt, ngày 27/10, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump tuyên bố cà phê sẽ được miễn thuế 20% trong thỏa thuận thương mại mới với Việt Nam. Thông tin này tạo cú hích tâm lý mạnh mẽ, giúp doanh nghiệp tin tưởng hơn vào triển vọng mở rộng thị trường toàn cầu.
Tuy vậy, đằng sau con số kỷ lục là thực tế đáng lo: sản lượng cà phê giảm gần 10%, nhiều doanh nghiệp thiếu nguyên liệu để giao hàng.
“Giá cao không đồng nghĩa với lợi nhuận bền vững. Khi 80% nông hộ sản xuất nhỏ lẻ, thiếu công nghệ, chỉ cần biến động thời tiết là mất trắng,”
ông Nguyễn Nam Hải, Chủ tịch VICOFA, cảnh báo.
Khí hậu thay đổi – mối đe dọa lớn nhất
Tây Nguyên – vùng trồng cà phê chiếm 90% diện tích cả nước – đang chịu tác động khí hậu nghiêm trọng nhất trong 20 năm qua.
Nhiệt độ tăng hơn 1°C, mùa mưa ngắn hơn, mùa khô kéo dài khiến nguồn nước tưới giảm 25% so với thập kỷ trước.
Tại Đắk Lắk, hàng nghìn hecta cà phê già cỗi đang chết khô, năng suất giảm từ 2,8 tấn còn 2,2 tấn/ha.
“Năm nay hoa ra sớm, mưa đến muộn, năng suất giảm ít nhất 15%,”
ông Trịnh Đức Minh, Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Buôn Ma Thuột, cho biết.
Dù bão Kalmaegi đầu tháng 11 không gây thiệt hại nặng, các chuyên gia cảnh báo đây mới chỉ là khởi đầu cho chuỗi rủi ro khí hậu.
Chỉ cần vài cơn mưa trái mùa trong thời gian phơi sấy, người nông dân có thể mất trắng cả vụ.
Nếu không có giải pháp kịp thời, Bộ Nông nghiệp & Môi trường (NN&MT) dự báo đến năm 2035, diện tích cà phê Việt Nam có thể giảm 10 – 15% vì hạn hán và đất thoái hóa.
Chế biến sâu – chìa khóa nâng giá trị
Hiện Việt Nam mới chế biến sâu khoảng 30% sản lượng, phần còn lại chủ yếu là cà phê nhân thô xuất khẩu.
Trong khi đó, giá trị một tấn cà phê hòa tan cao gấp 3 – 4 lần cà phê thô.
“Chúng ta xuất hạt, còn thế giới bán thương hiệu,”
PGS.TS Phạm Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Cơ điện Nông nghiệp & Công nghệ sau thu hoạch, nhận định.
Công nghệ chế biến trong nước vẫn phụ thuộc nhập khẩu tới 70%, khiến chi phí cao và chất lượng thiếu ổn định.
Một số doanh nghiệp như Vinacafe Biên Hòa, Trung Nguyên Legend, Simexco Đắk Lắk đã đầu tư công nghệ hiện đại như tiệt trùng UHT, chiết tách dầu bằng ly tâm lạnh, đóng gói vô trùng, nhưng quy mô vẫn còn nhỏ, chưa tạo thành chuỗi giá trị quốc gia.
Từ hạt cà phê đến sức mạnh mềm quốc gia
Các chuỗi nội địa như Highlands, Phúc Long, The Coffee House vẫn đang mở rộng, nhưng chưa có thương hiệu Việt nào đạt tầm quốc tế.
Theo Global Coffee Report 2025, không một thương hiệu Việt nào lọt Top 100 toàn cầu.
Việt Nam cung cấp 50% sản lượng Robusta thế giới, nhưng phần lớn chỉ là nguyên liệu cho các tập đoàn lớn như Nestlé, Louis Dreyfus, Olam, Tchibo…, thay vì mang thương hiệu “Made in Vietnam”.
Tại Mỹ, xu hướng chuyển sang Robusta đặc sản (specialty Robusta) mở ra cơ hội lớn. Tuy nhiên, Việt Nam chưa có nhiều vùng trồng đạt chuẩn quốc tế, và thiếu câu chuyện thương hiệu để chinh phục người tiêu dùng toàn cầu.
Brazil có Café do Brasil, Colombia có Juan Valdez, còn Việt Nam vẫn thiếu biểu tượng kể về văn hóa cà phê Việt.
EUDR – thách thức mới từ thị trường châu Âu
Từ giữa năm 2024, Quy định chống phá rừng (EUDR) của Liên minh châu Âu có hiệu lực.
Theo đó, mọi lô hàng cà phê phải chứng minh không gây mất rừng, nếu không sẽ không được nhập khẩu.
EUDR có thể làm chi phí tăng thêm 80 – 100 USD/tấn, nhưng nếu không đáp ứng, Việt Nam có thể mất hơn 40% thị phần xuất khẩu sang châu Âu.
Một số doanh nghiệp tiên phong như Intimex Group, Simexco Đắk Lắk đã áp dụng AI và blockchain trong truy xuất nguồn gốc, đầu tư vùng nguyên liệu đạt chuẩn Rainforest Alliance – hướng đi bắt buộc để duy trì chỗ đứng quốc tế.
“Chúng ta không còn quyền lựa chọn. Xanh hóa sản xuất là điều kiện để tồn tại,”
ông Đỗ Hà Nam, Phó Chủ tịch VICOFA, nhấn mạnh.
Cần chiến lược toàn diện cho “cuộc cách mạng cà phê thứ hai”
Giá cao giúp ngành cà phê kỳ vọng doanh thu 8 tỷ USD năm 2025, nhưng giá trị thương hiệu quốc gia vẫn chưa tương xứng.
Các chuyên gia cho rằng, đã đến lúc Việt Nam cần chiến lược tổng thể – không chỉ tập trung vào xuất khẩu, mà còn phát triển chế biến sâu, thương mại điện tử, du lịch và văn hóa cà phê.
“Phải biến cà phê từ nông sản thành biểu tượng quốc gia, như cách Hàn Quốc đưa kimchi và phim ảnh ra thế giới,”
ông Châu Hữu Trị, Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông Vĩnh Long, chia sẻ.
Hiện Bộ NN&MT đang xem xét quy hoạch lại 600.000 ha cà phê bền vững, ưu tiên giống kháng bệnh, canh tác hữu cơ và đầu tư trung tâm logistics tại Tây Nguyên.
Nếu thực hiện đồng bộ, đây có thể là “cuộc cách mạng thứ hai” giúp ngành cà phê Việt Nam bứt phá và khẳng định vị thế toàn cầu.
